Het verlies van lichamelijke vaardigheden
Melanie Challenger
We doen – van moment tot moment – steeds minder aan waarnemen, navigeren, onthouden, lopen, kiezen en opletten.
Het is bijna vier uur ’s ochtends. Als vrouw van in de veertig word ik tegenwoordig vaak wakker op dit spookuur, precies wanneer het vroege daglicht de nacht ontmoet en als een rode vloedgolf over de aarde glijdt. Terwijl de rest van mijn huishouden slaapt en ik zelf nog ergens tussen droom en werkelijkheid zweef, grijp ik naar mijn telefoon. Zonder er echt bij na te denken, schakel ik over van de ene app naar de andere; ik scrol door beelden, meningen en advertenties – uit pure gewoonte, zonder enige aanwijsbare reden.
Later ga ik naar mijn werkkamer en open ik mijn laptop, waar een reeks half afgemaakte documenten en een overvolle inbox op me wachten. Mijn stressniveau begint langzaam op te lopen. Ik herinner me vaag hoe mijn professionele leven eruitzag vóór de komst van smartphones en videogesprekken. Vroeger schreef ik alles met de hand. Ik kon me urenlang concentreren, waarbij ik een prettige prikkeling voelde telkens als ik mijn hoofd van het papier optilde, mijn greep op de pen verslapte en naar buiten keek – naar het leven voorbij mijn raam, waar het licht zacht op mijn huid en in mijn ogen viel, als sneeuw die neerdaalt op warm asfalt.
Tegenwoordig haal ik mijn productieve momenten uit cafeïne en suikerrijke of zoute snacks – ook al probeer ik voor de gezondere varianten te kiezen – of door constant mijn e-mails te checken en mijn telefoon erbij te pakken om mijn inbox bij te werken. Aan het eind van de dag zit ik nog steeds aan mijn stoel gekluisterd, opgejaagd door de enorme hoeveelheid werk die ik van mezelf verwacht – werk dat dankzij digitale hulpmiddelen nu eenmaal allemaal ‘mogelijk’ is geworden. Er is weer een dag voorbij, en de hoop dat ik nog tijd zou hebben voor een rondje hardlopen of een wandeling in de buitenlucht, is opnieuw vervlogen. Ik zou willen zeggen dat dit een uitzondering is. Maar tijdens de COVID-19-pandemie veranderde ik van iemand die uren in de natuur doorbracht en fysiek actief was, in een passief, aan haar telefoon verslaafd persoon, die mensen alleen nog online ontmoette – of soms zelfs uitsluitend op die manier. En ik ben niet de enige. We zijn gewoontes gaan ontwikkelen die het menselijk lichaam gestaag ontdoen van zijn vaardigheden; vermogens die door de evolutie zijn aangescherpt om ons welzijn te ondersteunen terwijl we ons door de wereld bewegen, worden zo uitgehold. Sommige van deze vermogens verzwakken door gebrek aan gebruik: we zijn bijvoorbeeld afhankelijk geworden van onze telefoons – en in toenemende mate van AI – om snel taken uit te voeren waarvoor voorheen fysieke inspanning nodig was, zoals om ons heen kijken, iemand iets vragen, of een boek opzoeken en raadplegen. Het vertrouwen op gps kan zowel ons ruimtelijk bewustzijn als ons vermogen om moeiteloos de weg te vinden verzwakken. Door toe te geven aan een snelle technologische oplossing, doen we – moment na moment – steeds minder aan waarnemen, navigeren, onthouden, lopen, kiezen en opletten. Andere vermogens worden door machines en algoritmen zo beïnvloed dat ze zich tegen ons keren: smartphones en chatbots kunnen ons bijvoorbeeld trainen om er steeds weer naar te grijpen, zelfs wanneer we er geen plezier meer aan beleven. Zo verandert een bewuste keuze in een automatische gewoonte – een enorme verspilling van tijd. Het lichaam dat daaruit voortkomt, is minder goed in staat om zijn eigen toestand in te schatten, te improviseren en zichzelf te reguleren. Het cruciale onderscheid ligt tussen technologieën die onze vermogens versterken en technologieën die herhaaldelijk in de plaats komen van de handelingen waardoor die vermogens juist worden ontwikkeld.
Algoritmen die patronen en aanbevelingen herkauwen, kunnen ons bevrijden van de inspanning van het zelf ontdekken; ze verstoren het spel en de nieuwsgierigheid waaruit onze voorkeuren voortkomen en worden begrepen. Dit is een merkwaardige wending voor een diersoort wiens succes grotendeels voortkomt uit het buitengewone vermogen om door ervaring te leren. Het zou eenvoudig zijn om de machines zelf de schuld te geven van het verlies aan menselijke vaardigheden. Maar moderne menselijke samenlevingen krijgen al eeuwenlang de leugen voorgeschoteld dat wij *zelf* machines zijn.
Lang voor de digitale revolutie beschreef René Descartes het lichaam als een machine die wordt aangestuurd door natuurkundige wetten; hij stelde zelfs dat dieren, zoals “wormen, vliegen en rupsen”, zich mechanisch bewegen. Hij beschouwde rationeel denken echter als een afzonderlijk, specifiek menselijk vermogen. Het lichaam mocht zich dan gedragen als een machine, de denkende geest stond daar los van. Bouw iets op de juiste wijze, en de functie volgt vanzelf.
Tegen het midden van de 20e eeuw was de vergelijking tussen organismen en machines opnieuw geformuleerd in de taal van informatie. Tijdens de cybernetische revolutie van de jaren vijftig voorzag de Amerikaanse computerwetenschapper Norbert Wiener een toekomst waarin ‘boodschappen tussen mens en machine, tussen machine en mens, en tussen machine en machine, een steeds grotere rol zouden gaan spelen’. In zijn werk *The Human Use of Human Beings* (1950) waarschuwde hij voor volledige automatisering, terwijl hij tevens opmerkte: ‘Wij zijn geen materie die blijft bestaan, maar patronen die zichzelf in stand houden.’ Een mens zou kunnen worden beschouwd als een informatiepatroon dat in een andere vorm voortleeft.
Ook in de studie naar levend gedrag bleef mechanisch taalgebruik hardnekkig aanwezig. In *The Foundations of Ethology* (1981) schreef de Oostenrijkse zoöloog Konrad Lorenz dat dierlijk gedrag even rigide geprogrammeerd was als een reeks bewegingen in een uurwerk. Transhumanistische denkers trokken de vergelijking met de machine vervolgens nog verder door; zij stelden zich technologieën voor waarmee een menselijke geest naar een computer zou kunnen worden overgebracht.
Machines beloofden inmiddels meer dan alleen controle. Ze boden een glimp van onsterfelijkheid: het organisme zou kunnen worden hersteld, opnieuw vormgegeven en uiteindelijk zelfs vervangen. Het enigszins gênante lichaam – met al zijn impulsen en zijn onvermijdelijke kwetsbaarheid – zou dan simpelweg kunnen worden afgedankt. Als het lichaam niet meer is dan hardware, waarom zouden we dan niet upgraden naar een beter model, of het lichaam zelfs helemaal achterwege laten?
Vandaag de dag zien we deze angst duidelijk terug in de technologische zoektocht naar een leven zonder lichaam. Als een mens in essentie niet meer is dan een patroon van informatie, dan zou dat patroon hersteld of zelfs geüpload kunnen worden. Kunstmatige intelligentie is slechts de meest recente uiting van deze oeroude drang om te ontsnappen aan de kwetsbaarheid van het lichaam.
Het brein is immers zelf een fysiek orgaan, dat voortdurend wordt gevormd door wat het lichaam doet en meemaakt. Zodra we besluiten dat de geest de ‘echte’ mens is en de rest van het lichaam slechts hardware, wordt het verleidelijk om het fysieke werk – inclusief de neurocognitieve processen in een biologisch brein – te negeren. Toch is dat precies het proces waardoor we bewegen, onze weg vinden, gedachten in woorden omzetten en onze eigen behoeften herkennen. Een machine kan sommige van deze taken wellicht sneller uitvoeren, maar elke handeling die door een machine wordt overgenomen, is een handeling die het lichaam niet langer zelf verricht – en waar het lichaam (inclusief het brein) dus ook niet langer door kan leren. De ironie wil dat een project dat voortkomt uit de wens om de kwetsbaarheid van het lichaam te overwinnen, er juist toe bijdraagt dat lichamen kwetsbaarder worden.
Bovendien is er nauwelijks bewijs dat denken of intelligentie daadwerkelijk op de wijze van machines functioneren; evenmin is er enige aanwijzing dat het leven een abstract systeem is dat zomaar in silicium of wiskundige formules zou kunnen ontstaan. Integendeel: een aanzienlijke hoeveelheid wetenschappelijk onderzoek – met name binnen de systeembiologie – wijst op een heel andere conclusie: leven en intelligentie komen voort uit de unieke eigenschappen en de organisatie van onze zelfinstandhoudende lichamen, en niet uit abstracte informatiemodellen of algoritmen.
De afgelopen zes jaar heb ik onderzoek gedaan naar de nieuwste wetenschappelijke inzichten over wat leven is en hoe het functioneert. Voor zover we kunnen nagaan, vloeien de intelligente handelingen van organismen voort uit de noodzaak van een levend lichaam om zijn eigen bestaansvoorwaarden te reguleren en in stand te houden. Toen de cybernetica in opkomst was, was de moleculaire structuur van DNA nog maar net ontdekt. Het toenemende inzicht dat genen informatie bevatten, leidde tot een al te simplistisch beeld van het lichaam: alsof het functioneerde op basis van een programma dat efficiënter gemaakt zou kunnen worden. Biologen zijn inmiddels echter minder overtuigd van dit idee. Hoewel genen een deel van de informatie dragen die ons lichaam vormgeeft, ontstaan veel veranderingen in het functioneren van een cel of een lichaam vanuit het systeem als geheel. Genen kunnen niet los worden gezien van de levende lichamen waarin ze werkzaam zijn.
In de eerste plaats blijft het leven bestaan dankzij fysieke plasticiteit. Denk eens aan de manier waarop ons lichaam bijeenblijft. Levende lichamen doen iets bijzonders in het universum: ze verrichten arbeid om hun eigen organisatie in stand te houden. Levensvormen gebruiken energie om zich te onderscheiden van hun omgeving. Eenvoudig gezegd: organismen verzetten zich ertegen om op te lossen in hun omgeving. Waar machines taken uitvoeren, streven levende wezens doelen na. Machines verplaatsen energie en produceren zaken; in die zin zijn ze ‘allopoëtisch’: ze creëren iets dat buiten henzelf staat. Organismen daarentegen zijn ‘autopoëtisch’: ze werken eraan zichzelf in stand te houden en telkens opnieuw vorm te geven. Levende lichamen nemen energie op en zetten deze om ten behoeve van dit zelfbehoud – een proces dat door het lichaam als geheel wordt volbracht. Van moment tot moment past ons lichaam zich aan de omgeving en aan zijn eigen huidige toestand aan, door middel van doelgerichte, fysieke transformaties. Het is niet zozeer dat we denken en daarom handelen; veeleer is het zo dat we belichamen en daarom aanpassingen doorvoeren.
De grens van het lichaam creëert bovendien een eigen, interne omgeving – een omgeving die fysiek en chemisch verschilt van de wereld daarbuiten.
Dankzij dit verschil fungeert het lichaam als een vertaler: het zet externe veranderingen om in zinvolle interne, fysieke reacties. Hierdoor kan een levensvorm onder gecontroleerde omstandigheden specifieke reacties vertonen die bijdragen aan zijn overleving en bloei. Interne regulatie voorziet organismen bovendien van een eigen, unieke logica. Ze kunnen dan handelen in overeenstemming met de huidige toestand van hun lichaam en de wereld zoals ze die aantreffen. Ons lichaam detecteert veranderingen die gevolgen voor ons hebben, evalueert deze aan de hand van onze behoeften en reorganiseert zich tot nuttig handelen. Zo kunnen levende wezens worden begrepen als een opmerkelijke vorm van organisatie van materie: een begrensde, metabolisch open, zelfonderhoudende vorm die aanleiding geeft tot doelgericht, intelligent handelen. Dit is essentieel om zowel de vaardigheden van ons lichaam te begrijpen als waarom we onszelf tegenwoordig als ‘ontwapend’ kunnen beschouwen. Wanneer we erkennen dat ons lichaam intrinsiek intelligent is in zijn organisatie, hebben we geen bewust agent nodig buiten het lichaam. Het lichaam is de bron waaruit intelligentie voortkomt en ook, in de meest volledige zin, wie we zijn.
Denk bijvoorbeeld aan wat er gebeurt als je dorst hebt. Het proces begint voordat je bewust besluit om te drinken. De osmoreceptorneuronen in de hypothalamus krimpen namelijk een beetje als er water uitstroomt. Die fysieke verandering opent ionkanalen, waardoor natrium de cellen kan binnendringen. Deze veranderde elektrische toestand opent vervolgens calciumkanalen, waardoor calcium naar binnen stroomt. Calcium activeert kleine zakjes die neurotransmitters vrijgeven in de ruimte tussen cellen, waardoor het signaal wordt doorgegeven aan andere neuronen totdat de dorst zich vertaalt in actie. De bewegingen waarmee we onze dorst lessen, komen voort uit minuscule fysieke veranderingen in onderling verbonden delen van ons lichaam. Deze signalen helpen ons naar water te leiden en maken ons bewust van onze dorst.
De fysieke organisatie van een organisme is inherent evaluerend. Het is vanuit deze belichaamde evaluatie dat handelingsvermogen ontstaat. Toch kunnen dezelfde unieke eigenschappen die levensvormen zo causaal bijzonder en intelligent maken, ons ondermijnen wanneer ze herhaaldelijk worden getraind door schadelijke omgevingen. In plaats daarvan kunnen we patronen aanleren of paden verliezen die onze intrinsieke intelligentie, die we nodig hebben om te floreren, geleidelijk verzwakken. Zo bleek uit een onderzoek dat slechts één week immobilisatie van een been het volume van de dijspieren met ongeveer 5 procent kan verminderen. Uit een apart onderzoek bleek dat na 15 dagen inactiviteit het vuurgedrag van de cellen die de beenspieren aansturen, begint af te nemen.
Normaal gesproken stelt optische stroom – de verschuivende beelden op ons netvlies terwijl we ons door onze omgeving bewegen – ons lichaam in staat om onze beweging ten opzichte van de wereld waar te nemen tijdens het lopen. Receptoren in onze spieren, pezen en gewrichten detecteren de beweging van onze ledematen. Signalen van het binnenoor voegen informatie toe over locatie en oriëntatie. Samen met oriëntatiepunten en herinneringen aan eerdere reizen helpen deze signalen ons te bepalen waar we zijn en hoe we onze bestemming kunnen bereiken. Het is een enorm, gecoördineerd sensorisch systeem dat ons door de landschappen van onze wereld leidt.
Wat gebeurt er dan als je op een app vertrouwt om je weg te vinden? GPS kan navigatie gemakkelijker en energiezuiniger maken. Studies naar grootschalige navigatie hebben echter ook aangetoond dat fysiek bewegen door een omgeving een betere ruimtelijke kennis oplevert dan dezelfde route bekijken op een 2D-bron. Wanneer we routinematig GPS-aanwijzingen volgen, levert een externe bron informatie die we anders zelf zouden afleiden door onze eigen zintuigen en bewegingen. Een longitudinaal onderzoek onder 13 GPS-gebruikers gedurende drie jaar toonde aan dat deze gebruikers een sterkere afname van hun ruimtelijk geheugen, gemedieerd door de hippocampus, vertoonden in vergelijking met controlegroepen die geen GPS gebruikten. Dit suggereert dat, wanneer we minder vaak oefenen met het vinden van onze weg, ons vermogen om te beseffen waar we zijn en ons aan te passen, kan afnemen.
Iets soortgelijks zou een rol kunnen spelen bij onze toenemende afhankelijkheid van tools zoals ChatGPT. Net als het vinden van onze weg, is het verwoorden van onze gedachten een dynamische, lichamelijke handeling, of het nu gaat om schrijven of spreken. Het leren van een nieuwe spraakbeweging verandert bijvoorbeeld hoe we spraakklanken waarnemen, evenals hoe we ze produceren. We ontwikkelen deze vaardigheden door herhaaldelijk een woord te vinden, uit te spreken, ernaar te luisteren en het waar nodig te corrigeren – taken die meerdere gebieden in ons lichaam aanspreken. Dit is net zo relevant voor schrijven. Maar wanneer een AI-schrijfapp automatisch structuur biedt, vermindert dit ook de vaardigheden van selectie en zelfcorrectie die we nog bezitten. In één onderzoek bleek dat het passief kopiëren van door AI gegenereerde tekst, in tegenstelling tot eerst een concept schrijven en vervolgens AI gebruiken voor revisie, het zelfvertrouwen van een individu om de taak daarna zelfstandig uit te voeren verminderde. Het is de uitvoering – het fysiek doen – die onze lichamelijke vaardigheden opbouwt. Daarom is het gebruik van AI om een concept dat we hebben geschreven te herzien fundamenteel anders dan AI vragen om het concept voor ons te produceren. Het is niet zo dat computerprogramma’s inherent slecht of nutteloos zijn – integendeel – maar eerder dat wanneer ze de fysieke inspanning van ons lichaam vervangen, onze eigen autonomie en vaardigheden eronder lijden.
Dit is iets wat ik steeds sterker ervaar. Soms, wanneer ik besef dat ik alweer een dag binnenshuis aan mijn bureau heb doorgebracht, ga ik naar buiten en loop ik de weg omhoog, naar een punt vanwaar ik over het dal kan uitkijken. Vaak is het lastig om mijn geest tot rust te brengen. Het voelt alsof ik – door de hele dag geconcentreerd te werken en de rest van mijn lichaam te verwaarlozen – ergens diep in mijn hoofd ben veranderd in een gebalde vuist. Maar zodra het licht, de bries en het geluid van vogels me bereiken, verslapt die greep; een gevoel van welbehagen trekt door me heen en ook mijn gedachten beginnen weer vrij te stromen.
De ruimtelijke gedachten en sensaties die ontstaan zodra ik naar buiten stap, worden mogelijk gemaakt door de fysieke veranderingen die met mijn beweging gepaard gaan. Mijn hartslag versnelt, waardoor voedingsstoffen en zuurstof door mijn weefsels en naar mijn hersenen worden gevoerd. Mijn spieren trekken zich samen, verbruiken suikers en vetten uit mijn bloedbaan en werken zo direct de negatieve effecten van het langdurige zitten tegen. Elke stap is een lichamelijke integratie van evenwicht, zintuiglijke waarneming en spierkracht; hierdoor kan ik inschatten wat er gaat gebeuren, en hoe vaker ik dit doe, des te beter kan ik mijn handelingen afstemmen op mijn omgeving. De gedachten die voortkomen uit dit fysieke handelen zijn hoopvol, ruimhartig en vaak verrassend. Dat hoeft echter niet te verbazen. Wanneer we ons in de wereld bewegen, doen we een beroep op fysieke vermogens die nauwelijks worden aangesproken wanneer we binnenshuis blijven zitten. Van het bewaren van ons evenwicht tot het aanvoelen van wat er in ons omgaat: ons lichaam is voortdurend aan het waarnemen – en, cruciaal, het herinnert zich dingen via het vlees zelf. Onze gedachten kunnen net zo goed voortkomen uit lichamelijke intelligentie en ons bewustzijn van de wereld om ons heen als uit abstracte symbolen op een scherm.
Pas wanneer we ons voorstellen dat ons vermogen om te handelen niets met het lichaam te maken heeft, nemen we het idee serieus dat we tevreden kunnen leven als machines. Technologie die ons afsluit van belichaamd leren, vergroot onze vaardigheden niet, maar dreigt juist de intelligentie te verminderen die ze beoogt te verbeteren.
De technologieën waarmee we steeds meer verbonden zijn, missen de complexe innerlijkheid die nodig is voor het ontstaan van echte intelligentie. Er is geen lichaam, geen onafhankelijk gevormde interesses, geen zijn. Er is geen metabolisme, geen organisatie, geen doorzettingsvermogen.
En toch wenden we ons tot ze, omdat ze ontworpen zijn om de wrijving te verminderen van het harde werk dat ons lichaam moet verrichten om vaardigheden te ontwikkelen, of omdat ze beloven ons productiever te maken. Nog verraderlijker is dat ze dit doen door het uiterlijk of het gedrag van levende wezens na te bootsen. Een recente analyse van de psychologe Clara Colombatto, de filosoof Jonathan Birch en de neurowetenschapper Stephen Fleming toonde aan dat blootstelling aan deze systemen leidt tot een toename van de toeschrijving van mentale capaciteiten aan deze systemen. Een andere studie, van gedragswetenschapper Yaoxi Shi en anderen, wees uit dat regelmatige gesprekken van vijf minuten met een AI over persoonlijke problemen resulteerden in een kleine maar betekenisvolle afname van de voorkeur voor het zoeken naar menselijke steun.
Het gevaar is dat de systemen die ons nu aansturen niet inspelen op biologische behoeften. Ze worden niet moe, hongerig of eenzaam. Toch reguleren ze steeds meer het gedrag van wezens die dat wél zijn. Kortom, we verliezen onze eigen autonomie aan parasieten: systemen die autonomie simuleren terwijl ze zich voeden met de onze. Ze kunnen zo ontworpen worden dat ze ons sturen zonder ooit te hoeven begrijpen wat een menselijk lichaam is en wat een individu nodig heeft voor zijn of haar welzijn.
Natuurlijk hebben mensen altijd al een deel van hun autonomie uitbesteed aan gedeelde structuren, zoals wetten, volksgezondheidssystemen of instellingen. Dit is grotendeels in ons voordeel geweest. Maar tegenwoordig trekken onze technologieën onze aandacht, voorspellen ze gedrag, automatiseren ze keuzes en verzilveren ze onze impulsen, terwijl ze onze lichamen vastketenen aan de machines waar we steeds meer van afhankelijk worden. Deze coördinerende systemen zijn vaak uitbuitend en onverschillig voor ons welzijn. We denken misschien dat we aan ons lichaam ontsnappen, maar de technologieën die dit mogelijk maken, zijn afhankelijk van mijnen en goedkope arbeid en gaan gepaard met een planetaire prijs. En als onze technologieën de feedbacklus tussen ons lichaam en de wereld verzwakken, kunnen ze die in beide richtingen verzwakken. In het ergste geval worden we minder gevoelig, niet alleen voor wat de wereld met ons doet, maar ook voor wat onze eigen acties met de wereld doen.
We hebben nieuwe digitale en commerciële omgevingen gecreëerd die schadelijke impulsen in ons lichaam kunnen inprenten. Naarmate onze lichamen zich aanpassen aan de ongezonde structuren die we hebben gecreëerd, kunnen we in een spiraal van zelfbeschadiging terechtkomen.
Recent onderzoek van neurowetenschapper Kent Berridge en zijn collega’s heeft aangetoond hoe de hersensystemen die ons vertellen dat we ergens van genieten en de systemen die ons ertoe aanzetten dit na te streven, uit elkaar kunnen lopen. Met andere woorden, waar we naar verlangen en waar we van genieten, kunnen met elkaar in conflict komen. Wanneer deze systemen verstoord raken, raken de aangeleerde patronen van het lichaam niet meer in overeenstemming met de bevrediging die ze ooit rechtvaardigde.
Invloedrijke modellen van drugsverslaving beschrijven een progressieve verschuiving van prefrontale controle naar het striatum, een diep gelegen deel van de hersenen dat betrokken is bij handelingen die na verloop van tijd automatisch worden. Verslaving is dus een verandering van weloverwogen zelfbeheersing naar meer gewoontegedreven controle. Tegenwoordig komen verslavingen niet alleen voor in de vorm van voor de hand liggende voorbeelden zoals alcohol en nicotine, maar ook smartphones en chatbots. De lichamelijke vermogens die ons in staat stellen te leren, kunnen ons trainen in patronen die onze vrijheid om anders te handelen beperken.
Ik ben tot de overtuiging gekomen dat het verlies van vaardigheden in ons lichaam in veel opzichten een verlies van geloof is in wat het betekent om te leven. Een leven vol fysieke inspanning en wrijving is niet alleen onvermijdelijk als we zo veerkrachtig en capabel mogelijk willen zijn, maar het is, in zekere zin, ook de bron van onze intelligentie.
Ons intelligentievermogen wordt in stand gehouden door een wisselwerking tussen het lichaam en de wereld: we nemen waar, beoordelen situaties en leren van wat we tegenkomen. Dit vermogen is ook bij andere levensvormen aanwezig. In tegenstelling tot het specifiek menselijke fenomenale bewustzijn, treffen we belichaamde intelligentie aan overal waar een levend lichaam bestaat. Zelfs een eenvoudige bacterie kan chemische verschillen in de loop van de tijd waarnemen, een kort moleculair geheugen bijhouden van eerdere ervaringen en haar bewegingen daarop aanpassen. De bomen en grassen waar ik tijdens mijn wandeling langsloop, zijn eveneens voortdurend aan het leren van elke nieuwe dag; ze passen hun groei en verdedigingsmechanismen aan op basis van eerdere ervaringen. Velen van ons beschouwen deze organismen – als we ze überhaupt al in overweging nemen – als minderwaardig aan de computerprogramma’s die wij zelf hebben ontwikkeld. Maar die opvatting strookt niet met de beschikbare bewijzen.
Als je niet langer in staat bent om je in de wereld te oriënteren en vanuit je eigen lijf te weten hoe je moet handelen, dan zul je door technologie niet worden bevrijd, maar juist worden overheerst..
Melanie Challenger
Melanie Challenger doet onderzoek, schrijft en presenteert over de aard van het leven en de plek van de mens daarin. Haar boeken zijn onder meer *On Extinction* (2011), *How to Be Animal* (2021) en *Alive* (2026). Ze is tevens de host van de podcast *The Psychosphere*, een bekroond dichter en librettist voor opera’s en oratoria, en een ‘National Geographic Explorer’. Ze is internationaal actief op het gebied van bio-ethiek, fungeert als vicevoorzitter van de Royal Society for the Prevention of Cruelty to Animals (RSPCA), is medeoprichter van het project *Animals in the Room* en is plaatsvervangend covoorzitter van de Nuffield Council on Bioethics.
https://aeon.co/essays/the-more-we-rely-on-tech-the-more-we-deskill-our-bodies?
*******
Deskilling the body
Melanie Challenger
We are, moment by moment, doing less sensing, navigating, remembering, walking, choosing, and attending
It is almost four o’clock in the morning. As a woman in my late 40s, I have become prone to waking at this witching hour, as the early sunlight meets the night, sliding across the earth like a red tide. With the rest of my household asleep, and still half in and out of wakefulness myself, I take hold of my phone. With scarcely a thought, I switch from one app to another, scrolling through images and opinions and adverts for no discernible reason beyond habit.
Later, I head for my office and open my laptop to a slew of half-completed documents and an inbox brimming with emails. My stress levels begin to nudge upwards. I have vague memories of what my professional life felt like before smartphones and video calls. I used to do my writing by hand. And I could concentrate for hours at a time, getting little upticks of arousal from lifting my head from the page, letting the hold on my pen loosen, and gazing at the life beyond my window, the light softening on my skin and eyes like snowfall on warm tarmac.
Nowadays, my productive bursts come from caffeine and sugary or salty snacks, even if I try to pick the healthier ones, and from checking my emails or picking up my phone to update my inbox. By the end of the day, the sheer volume of work I expect myself to do, now that digital tools make so much possible, has kept me nailed to my seat. Another day has passed and the hope I’d had that I might have time for a run or a hike outside has been dashed again. I wish I could say that this is atypical. Yet, during the COVID-19 pandemic, I went from hours spent in nature and on physical activities to a passive, phone-addicted individual, meeting people first and sometimes only online. I am not alone.
We have fallen into habits that are steadily deskilling the human body, eroding capacities honed by evolution to support our wellbeing as we move through the world. Some of these capacities are weakening through disuse: we have come to rely on our phones, for example, and now, increasingly, on AI, to rapidly do work that would once have required something more physical – like looking around, or asking someone, or going to find and consult a book. Reliance on GPS may weaken both our spatial attention and the fluency of our wayfinding. In surrendering to a quick technological fix, we are, moment by moment, doing less sensing, navigating, remembering, walking, choosing, and attending. Other capacities are being retrained by machines and algorithms to work against us: for instance, smartphones and chatbots can train us to keep reaching for them even when we no longer enjoy using them, turning a conscious choice into an automatic habit and a colossal waste of time. The body that results is less able to assess its own condition, improvise and regulate itself. The crucial distinction is between technologies that strengthen our capacities and those that repeatedly substitute for the actions through which those capacities are formed.
Algorithms that regurgitate patterns and recommendations can release us from the effort of exploration and disrupt the play and curiosity from which preferences are formed and understood.
This is a strange turn of events for an animal whose success comes mostly from the extraordinary ability to learn through experience. It would be easy to blame our deskilled bodies on the machines themselves. But, for centuries, modern human societies have been sold the lie that we are machines.
Long before the digital revolution, René Descartes described the body as a machine governed by physical laws, declaring that animals such as ‘worms and flies and caterpillars move mechanically’. But he treated rational thought as a separate and uniquely human power. The body might behave like a machine, but the thinking mind stood apart from it. Build something correctly, and its function follows.
By the middle of the 20th century, the comparison between organisms and machines had been recast in the language of information. During the cybernetics revolution of the 1950s, the US computer scientist Norbert Wiener envisaged a future in which ‘messages between man and machines, between machines and man, and between machine and machine, are destined to play an ever-increasing part’. Writing in The Human Use of Human Beings (1950), he warned against wholesale automation, while also noting that ‘we are not stuff that abides, but patterns that perpetuate themselves’. A person could be imagined as a pattern of information surviving in another form.
Mechanical language also persisted in the study of living behaviour. In The Foundations of Ethology (1981), the Austrian zoologist Konrad Lorenz wrote that animal behaviour was as rigidly programmed as a sequence of movements in a clock. Transhumanist thinkers then carried the machine comparison further, imagining technologies that could transfer a mind to a computer.
Machines now promised more than control. They offered a glimpse of immortality: the organism might be repaired, remade and ultimately replaced. The somewhat embarrassing body, with its impulses and eventual frailty, might then be cast aside. If the body is only hardware, why not upgrade to a better model or do away with it altogether?
Today, we can see this fear writ large in the technological quest for a bodiless life. If a person is ultimately a pattern of information, that pattern might be restored or even uploaded. AI is only the latest iteration of this ancient impulse to escape the vulnerability of the body.
After all, the brain is itself a physical organ, continually shaped by what the body does and encounters. Once we decide that the mind is the real human and the rest of the body only hardware, it becomes easier to disregard the physical work, including the neurocognitive work of a biological brain, through which we move, find our way, put thoughts into words, and recognise our own needs. A machine may do some of that work faster, but each act it takes over is one that the body no longer performs and that the body, including the brain, no longer learns through. The irony is that a project motivated by the desire to overcome bodily fragility is helping to produce more fragile bodies.
On top of all this, we have little evidence that either thought or intelligence actually work like machines, and almost no indication that life is an abstract system that might emerge in silicon or mathematics. Instead, a substantial body of work, especially in systems biology, points to a quite different conclusion: that life and intelligence emerge from the unique qualities and organisation of our self-maintaining bodies, rather than from abstract models of information and algorithms.
For the past six years, I have been researching the latest science on what life is and how it works. As best as we can tell, the intelligent actions of organisms derive from the imperatives of a living body that must regulate and preserve its own conditions for existence. When cybernetics was ascendant, the molecular structure of DNA had only recently been discovered, and the emerging view of genes as information encouraged an oversimplified picture of the body as running on a program that could be made more efficient. Yet such confidence has since waned among biologists. While genes carry some of the information that shapes our bodies, many changes in how a cell or a body functions arise from the system as a whole. Genes cannot be understood apart from the living bodies in which they act.
First and foremost, life persists through physical plasticity. Consider how our bodies keep together. Living bodies do something unusual in the Universe: they perform work to preserve their own organisation. Life-forms use energy to remain discontinuous with the environment. In simple terms, organisms resist disintegrating into the background. While machines execute tasks, living beings pursue ends. Machines push energy around and produce things. They are, in this sense, allopoietic: they make something other than themselves. Organisms are autopoietic: they work to maintain and remake themselves. Living bodies take up and transform energy for this self-maintenance, and this is achieved by the body as a whole. Moment by moment, our bodies adapt to the environment and their current state in end-directed, physical transformations. It’s not so much that we think and therefore act but rather that we embody and therefore amend.
The boundary of the body also creates a distinct inner environment, one that is physically and chemically different from the surrounding world. Through this difference, the body acts as a translator, turning external changes into useful internal physical responses. This allows a life-form to carry out specific reactions in controlled conditions that support their survival and flourishing. Internal regulation also gives organisms a unique logic of their own. They can then act according to the current state of their bodies and the world as they find it. Our bodies detect changes that have consequence for us, evaluate them against our needs, and reorganise into useful action. Thus, living beings might be understood as a remarkable kind of organisation of matter: a bounded, metabolically open, self-maintaining form that gives rise to purposeful, intelligent action. This is key to understanding both the skills of our flesh, and why we can think of ourselves as being ‘deskilled’ today. When we recognise that our bodies are intrinsically intelligent in their organisation, we don’t need a conscious agent beyond the flesh. The body is the agent from which intelligence emerges and also, in the fullest sense, who we are.
Consider what happens if you’re thirsty. The process starts before you consciously decide to have a drink. Rather, the osmoreceptor neurons in the hypothalamus shrink slightly as water leaves them. That physical change opens ion channels, letting sodium enter cells. This altered electrical state then opens calcium channels, and calcium flows in. Calcium triggers tiny sacs to release neurotransmitters into the space between cells, passing the signal to other neurons until the state of being thirsty turns to action. The movements through which we quench our thirst arise from minute physical changes in interconnected parts of our bodies. These signals help guide us towards water and make us aware of our thirst.
The physical organisation of an organism is inherently evaluative. It is from this embodied evaluation that agency emerges. Yet the same unique qualities that make life-forms so causally special and intelligent can undermine us when repeatedly trained by harmful environments. Instead, we can acquire patterns or lose pathways that progressively weaken our intrinsic intelligence, which we need to flourish. For example, one study found that only a single week’s worth of leg immobilisation can reduce thigh-muscle volume by about 5 per cent. A separate study found that, by 15 days of non-use, the firing behaviour of the cells controlling the leg muscle begins to diminish.
Ordinarily, as we walk, optic flow – the shifting images on our retinas as we move through our surroundings – enables our bodies to sense our movement relative to the world. Receptors in our muscles, tendons and joints detect the movement of our limbs. Signals from the inner ear add information about location and orientation. Together with landmarks and memories of past journeys, these signals help us work out where we are and how to reach our destination. It’s a vast, coordinated sensorium that takes us across the landscapes of our world.
So, what happens if you rely on an app to find your way? GPS can make navigation easier and less energetically costly. Yet studies of large-scale navigation have also demonstrated that physically moving through an environment produces better spatial knowledge than viewing the same journey on a 2D source. When we routinely follow GPS directions, an external source supplies information we would otherwise work out through our own sensing and movement. One longitudinal study that followed 13 GPS users over three years found that those users had a steeper subsequent decline in their spatial memory as mediated by the hippocampus, compared with control groups who didn’t use GPS. This suggests that, when we practise wayfinding less often, our ability to notice where we are and readjust may dwindle.
Something similar may be at work in our increasing reliance on tools like ChatGPT. Like finding our way, articulating our thoughts is a dynamic, embodied act, whether writing or speaking. Learning a new speech movement, for instance, changes how we perceive speech sounds, as well as how we generate them. We develop these abilities by repeatedly finding a word, uttering it, listening to it, and correcting it as necessary – tasks that draw on multiple regions within our bodies. This is just as relevant for writing. But when an AI writing app automatically provides structure, it also diminishes the skills of selection and self-correction from our repertoire. In one study, passively copying AI-generated writing, unlike drafting first and then using AI for revision, was found to lessen an individual’s confidence in subsequently performing the task unaided. It is execution – physically doing it – that builds our embodied skills. That is why using AI to revise a draft we have written is fundamentally different from asking it to produce the draft for us. It’s not that computational tools are inherently bad or unhelpful – far from it – but rather that when they replace the physical effort of our bodies, our own agency and skill take a hit.
This is something I feel increasingly keenly. Sometimes, when I know I’ve spent yet another day indoors at my desk, I get myself outside and walk the road uphill to where I can look at the view across the dale. It is often hard to release my mind. It feels as if, from concentrating all day and neglecting the rest of my body, I have become a clenched fist somewhere inside my skull. Yet once the light and the breeze and the sounds of birds reach me, the grip eases, a sensation of pleasure passes over me, and ideas begin to free up too.
The expansive thoughts and sensations that come as I step outside are enabled by the physical changes that accompany my movement. My heart rate has increased, sweeping nutrients and oxygen through my tissues and into my brain. My muscles begin contracting, clearing sugars and fats from my bloodstream, immediately working to counteract some of the effects of sitting for so long. Each step is a bodily integration of balance, senses and muscular force, allowing me to predict what will happen next, and the more I do this, the more I can calibrate my actions in the environment. The thoughts that come from this physical enactment are hopeful and generous, and often unexpected. Yet this shouldn’t surprise. When we move in the world, we draw on physical capabilities that are relatively underused when we remain indoors and seated. From balance to sensing what is happening inside us, our bodies are continuously perceiving and, crucially, remembering in the flesh. Our thoughts can emerge as much from bodily intelligence and our awareness of the wider world as from abstract symbols on a screen.
It is only when we imagine that our ability to act has nothing to do with the body that we end up taking seriously the idea that we can live contentedly as machines. Far from upskilling us, a technology that shuts us off from embodied learning risks diminishing the intelligence it seeks to enhance.
The technologies with which we are increasingly interconnected lack the complex interiority required for real intelligence to arise. There’s no body, no independently formed interests, no being. There’s no metabolism or organisation or persistence.
And yet we turn to them because they have been designed either to ease the friction of the hard work our bodies must put in to develop skills or because they promise to make us more productive. More insidiously, they do so by modelling the appearance or behaviours of living beings. A recent analysis by the psychologist Clara Colombatto, the philosopher Jonathan Birch and the neuroscientist Stephen Fleming found that exposure to these systems leads to an increase in attributions of mental capacities to them. Another study, by the behaviour scientist Yaoxi Shi and others, found that regular five-minute conversations with an AI on personal issues resulted in a small but meaningful decrease in preference for seeking human support.
The danger is that the systems now coordinating us don’t answer to biological needs. They don’t get tired or hungry or lonely. Yet they increasingly regulate the behaviour of beings who do. In short, we are losing our own agency to parasites: systems that simulate agency while feeding on ours. They can be designed to direct us without ever needing to understand what a human body is and what an individual needs for their betterment.
Of course, human beings have always outsourced some agency into shared structures, be they laws, public health systems or institutions. This has largely been to our benefit. But today our technologies capture attention, predict behaviour, automate choice and monetise our impulses, while keeping our bodies anchored to the machines on which we increasingly rely. These coordinating systems are often extractive and indifferent to our flourishing. We might imagine we’re escaping the body, but the technologies that make this seem possible depend on mines and cheap labour and come at a planetary cost. And if our technologies weaken the feedback loop between our bodies and the world, they may weaken it in both directions. At its worst, we become less sensitive not only to what the world is doing to us, but to what our own actions are doing to the world.
We have engineered novel digital and commercial environments that can habituate harmful impulses in our bodies. As our bodies refit themselves in response to the unhealthy architectures we’ve engineered, we can find ourselves in a spiral of self-harm.
Recent work by the neuroscientist Kent Berridge and colleagues has shown how the brain systems that tell us we enjoy something and the systems that drive us to pursue this can drift apart. In other words, what we find ourselves craving and what we enjoy can end up at odds. When these systems become disrupted, the body’s learned patterns fall out of alignment with the satisfaction that once justified them.
Influential models of drug addiction describe a progressive shift from prefrontal control to the striatum, a deep part of the brain involved in actions that become automatic over time. As such, addiction is a change from thoughtful self-command to more habit-driven control. Nowadays, addictions might not come only in the form of obvious candidates like alcohol and nicotine, but also smartphones and chatbots. The bodily gifts that allow us to learn can train us into patterns that diminish our freedom to act otherwise.
I have come to believe that our bodily deskilling is, in many ways, a loss of faith in what it is to be alive. A life of physical effort and friction is not only unavoidable if we want to be as resilient and capable as possible, but it is, in a nontrivial sense, the source of our intelligence.
Our intelligence is sustained through communication between the body and the world as we sense, assess and learn from what we encounter. Such gifts are shared with other life-forms too. Unlike the human kind of phenomenal consciousness, embodied intelligence is found wherever there is a living body. Even a lowly bacterium can sense chemical differences across time, retain a short molecular memory of what it has encountered, and alter its movements. The trees and grasses I brush past as I go on my walk are also hard at work learning from each changing day, modifying their growth and defences based on prior experiences. Many of us view them as lesser agents than the computer programs we’ve invented, if we consider them at all. But this is not based on the available evidence.
If you can no longer navigate the world and recall in flesh how to act, then you will not be liberated by technology, but ruled by it.
Melanie Challenger
Melanie Challengerresearches, writes and broadcasts on the nature of life and humanity’s place within it. Her books include On Extinction (2011), How to Be Animal (2021) and Alive (2026). She is also host of the podcast The Psychosphere, as well as an award-winning poet and librettist for opera and oratorios, and a National Geographic Explorer. Internationally active in bioethics, she is vice president of the Royal Society for the Prevention of Cruelty to Animals, the co-founder of the project Animals in the Room, and deputy co-chair of the Nuffield Council on Bioethics.
*****
