REFLEXIÓN
¿Qué es el poema
sino la inquietud de la palabra?
REFLECTIE
Wat anders is het gedicht
dan de onrust van het woord?
Germain Droogenbroodt
Abgegrenzt sind sie, die Körper
in ihrer Aura der Einsamkeit,
Wörter auf einem weissen Blatt,
Wörter so unermesslich wie
Kindheit, Einsamkeit, Welt,
opak wie der eigene Körper,
der einem abhanden kommt.
Durs Grünbein
(uit: Parahrase in: Durs Grünbein, Aus der Traum (Kartei). Aufsätze und Notate, Berlin 2019 (Suhrkamp), pag. 101)
WORTE SIND SCHATTEN
worte sind schatten
schatten werden worte
worte sind spiele
spiele werden worte
sind schatten worte
werden worte spiele
sind spiele worte
werden worte schatten
sind worte schatten
werden spiele worte
sind worte spiele
werden schatten worte
Eugen Gomringer
KLOPF die
Lichtkeile weg:
das schwimmende Wort
hat der Dämmer.
Paul Celan
V BESEDO sem bil rojen.
V ozvezdju rasti zdaj stanujem.
Moje zdaj dneva
polne oči me varujejo
pred skokom v še bolj
temno globino.
Slike popotnika nosim v srcu.
Zapuščena vrzel me pa silivedno bolj k vrnitvi,
toda moje srečno okno,
moje drugačno oko, pa ostane
tako dolgo odprto, dokler veter
ne menja svojega jezika
Gustav Januš
Aus: Krog je zdaj moje okno / Der Kreis ist jetzt mein Fenster
Salzburg & Wien: Residenz Verlag , 1998
INS WORT bin ich geboren.
Im Sternbild des Wachsens wohne ich nun.
Meine tagvollen Augen
bewahren mich
vor dem Sprung in die noch
finsterere Tiefe.
Bilder des Wanderers trage ich im Herzen.
Die verlassene Lücke aber drängt mich
mehr und mehr zur Rückkehr,
indes mein Schattenauge,
mein anderes Fenster, so lange
offenbleibt, bis der Wind
seine Sprache nicht wechselt.
Übertragung ins Deutsche von Peter Handke
AS PALAVRAS
SĀO como um cristal,
as palavras.
Algumas, urn punhal,
um incêndio.
Outras,
orvalho apenas.
Secretas vêm, cheias de msmoria.
Inseguras navegam:
barcos ou beijos,
as águas estremecem.
Desamparadas, inocentes,
leves.
Tecidas são de luz
e são a noite.
E mesmo pálidas
verdes parífsos lembram ainda.
Quem as escuta? Quem
as recolhe, assim,
cruéis, desfeitas,
nas suas conchas puras?
Eugénio De Andrade
DE WOORDEN
Ze zijn als kristal,
de woorden.
Sommige een dolk,
een brand.
Andere
amper dauw.
Heimelijk komen ze op, vol herinneringen.
Ze varen onzeker:
boten of zoenen,
de wateren doen ze beven.
Hulpeloos, onschuldig,
licht.
Geweven van licht
zijn ze de nacht.
En zelfs bleek
doen ze nog aan groene paradijzen denken.
Wie luistert naar hen? Wie
vangt hen op, zo,
wreed, vernietigd,
in hun zuivere schalen?
uit: De Andrade, Eugénio, Het zout van de taal. O sal da língua. Gedichten van Eugénio de Andrade, vertaling Toon Cappuyns, German Droogenbroodt; keuze Rafael Cacelén García, 2022, (Point-Boekenplan)
.DAS WORT VOM ZUR-TIEFE-GEHN,
das wir gelesen haben.
Die Jahre, die Worte seither.
Wir sind es noch immer.
Weißt du, der Raum ist unendlich,
weißt du, du brauchst nicht zu fliegen,
weißt du, was sich in dein Aug schrieb,
vertieft uns die Tiefe.
Paul Celan
EQUILIBRIO
El amanecer
entreabre la bóveda celeste
lento desvanecimiento
el desaparecer de la noche
titubeando todavía el verso
que entre palabra y palabra
busca el equilibrio
el camino aún no pisado
hacia el poema.
EVENWICHT
De dageraad
zet het hemelgewelf op een kier
langzaam het verdwijnen
de teloorgang van de nacht
weifelend nog het vers
dat tussen woord en woord
het evenwicht zoekt
de nog onbegane weg
naar het gedicht.
Germain Droogenbroodt
REVOLVER
Su pluma es una pala s
u pala una pluma
o verano o primavera
invierno u otoño
él revuelve la tierra
la oscura la tierra aún virgen
de la palabra.
OMKERING
Zijn pen is een spade
zijn spade een pen
of zomer of lente
winter of herfst
hij keert de aarde om
de donkere de nog maagdelijke aarde
van het woord.
Germain Droogenbroodt
Uit: Germain Droogenbroodt, De onrust van het woord – La inquietud de la palabra. Gedichten – Poemas – Spaanse versie in samenwerking met de auteur Rafael Carcelén García – 2020 (Point & Boekenplan)
Worte
Worte sind wie reife Granatäpfel,
Sie fallen zur Erde
Und öffnen sich.
Es wird alles Innere nach aussen gekehrt,
Die Frucht stellt ihr Geheimnis bloss
Und zeigt ihren Samen,
Ein neues Geheimnis.
Hilde Domin
WORT UND DING
Wort und Ding
lagen eng aufeinander
die gleiche Körperwärme
bei Ding und Wort
Hilde Domin
Les mots qui font vivre
Il y a des mots qui font vivre
Et ce sont des mots innocents
Le mot chaleur et le mot confiance
Amour justice et le mot liberté
Le mot enfant et le mot gentillesse
Et certains noms de fleurs et
Certains noms de fruits
Le mot courage et le mot découvrir
Et le mot frère et le mot camarade
Et certains noms de pays de villages
Et certains noms de femmes et d’amis.
Paul Éluard (extrait de « Gabriel Péri » )
Er zijn woorden die doen leven
Er zijn woorden die doen leven
en dat zijn onschuldige woorden.
Het woord warmte, het woord vertrouwen,
liefde, rechtvaardigheid,
en het woord vrijheid,
het woord kind
en het woord vriendelijkheid.
En bepaalde bloemennamen
en bepaalde vruchtennamen.
Het woord moed en het woord ontdekken.
En het woord broer en het woord kameraad
en bepaalde namen van landen en van dorpen
en bepaalde namen van vrouwen, mannen
en vrienden…
Paul Eduard
Hendidura
A veces una palabra
entreabre la oscuridad
y nos permite ver
lo que tanto tiempo fue invisible
e imposible de rastrear:
el alivio de la esperanza.
Kier
Soms zet een woord
de duisternis op een kier
en wordt weer zichtbaar
wat lang onzichtbaar
en onvindbaar was:
de lafenis van de hoop.
Germain Droogenbroodt
La palabra indefensa
Inmenso es el miedo de la palabra
al salir de su refugio
desnudo e indefenso
y dondequiera que aparezca
una y otra vez
mutilada y violada.
Het weerloze woord
Hoe groot is de angst van het woord
om haar onderkomen te verlaten
naakt en weerloos
en waar het zich ook vertoont
steeds weer en opnieuw
verminkt en verkracht.
Germain Droogenbroodt
Uit: Germain Droogenbroodt, de Weg van het Zijn
Gedichten – Poemas – Spaanse versie in samenwerking
met Rafael Carcelén García, 2023 (Point & Boekenplan)
Wahrlich
Für Anna Achmatova
Wem es ein Wort nie verschlagen hat,
und ich sage es euch,
wer bloß sich zu helfen weiß
und mit den Worten –
dem ist nicht zu helfen.
Über den kurzen Weg nicht
und nicht über den langen.
Einen einzigen Satz haltbar zu machen,
auszuhalten in dem Bimbam von Worten.
Es schreibt diesen Satz keiner,
der nicht unterschreibt.
Ingeborg Bachmann
Ihr Worte
Für Nelly Sachs, die Freundin, die Dichterin, in Verehrung
Ihr Worte, auf, mir nach!
und sind wir auch schon weiter,
zu weit gegangen, geht’s noch einmal
weiter, zu keinem Ende geht’s.
Es hellt nicht auf.
Das Wort
wird doch nur
andre Worte nach sich ziehn,
Satz den Satz.
So möchte Welt,
endgültig,
sich aufdrängen,
schon gesagt sein.
Sagt sie nicht.
Worte, mir nach,
dass nicht endgültig wird
-nicht diese Wortbegier
und Spruch auf Widerspruch !
Lasst eine Weile jetzt
keins der Gefühle sprechen,
den Muskel Herz
sich anders üben.
Lasst, sag ich, lasst.
Ins höchste Ohr nicht,
nichts, sag ich, geflüstert,
zum Tod fall dir nichts ein,
lass, und mir nach, nicht mild
noch bitterlich,
nicht trostreich,
ohne Trost
bezeichnend nicht,
so auch nicht zeichenlos –
Und nur nicht dies: das Bild
im Staubgespinst, leeres Geroll
von Silben, Sterbenswörter.
Kein Sterbenswort,
ihr Worte!
Ingeborg Bachmann
Sprich auch du
Sprich auch du,
sprich als letzter,
sag deinen Spruch.
Sprich –
Doch scheide das Nein nicht vom Ja.
Gib deinem Spruch auch den Sinn:
gib ihm den Schatten.
Gib ihm Schatten genug,
gib ihm so viel,
als du um dich verteilt weißt zwischen
Mittnacht und Mittag und Mittnacht.
Blicke umher:
sieh, wie’s lebendig wird rings –
Beim Tode! Lebendig!
Wahr spricht, wer Schatten spricht.
Nun aber schrumpft der Ort, wo du stehst:
Wohin jetzt, Schattenentblößter, wohin?
Steige. Taste empor.
Dünner wirst du, unkenntlicher, feiner!
Feiner: ein Faden,
an dem er herabwill, der
um unten zu schwimmen, unten,
wo er sich schimmern sieht: in der Dünung
wandernder Worte.
Paul Celan
HET VRIJE VELD
Hier waar het gedicht niet kan komen
de woorden elkaar afstoten als atomen
Dit is wat men noemt ‘het vrije veld’
het kent horizon noch grenzen
Uit de hemel hangen draden, slordig afgehecht
bewegend in de wind (want altijd waait het daar)
Verder beweegt er niets. Een paar losse stenen
slurpen zich vollicht (alle schaduwen verdwenen)
Toch moet het hier ergens zijn, beginnen
wat men later zijn herinneringen noemt
Maar nu nog een toestand waar geen mens
vat op heeft, waarvoor geen woorden zijn:
Een en al onaantastbare luister.
Bernlef
MIJN WOORDEN
Mijn woorden breken uit mij als rivieren,
En soms als plotselinge bloesemgolven,
En soms als watervallen die, bedolven
Onder hun schuim, dondrende zegevieren.
Ik zwier in sterren uit over de nachten,
En ‘k zwenk over de hemel uit in vluchten,
‘k Doordrenk de ether oovral met mijn zuchten,
‘k Doorboor de aarde met mijn wanhoopsschachten
Ik ben het woord in zijn kortstondge weelde.
Ik ben de Farao, die voor zijn sterven
Al wat hij zag reeds in zijn graf laat beelden,
Opdat hij na zijn dood de wereld erve;
Maar ach, de woorden die dit doel beamen,
Die vallen met mijn eeuwig zwijgen samen.
Bertus Aafjes
WOORDEN, ONTWAAK!
Nu ik zo zuiver thuis ben met mijzelf
zie ik de bodem van mijn zelfbesef.
Tijd en vertrek verdwijnen in
een ongevormd begin.
Woorden, ontwaak, ik ben uw naam,
ik ben uw enige bestaan.
Ik zie mij ongeboren aan.
o kern, hoe ben ik u nabij,
alleen de dood is tussen u en mij.
Gerrit Achterberg
Een paar woorden maar
zou ik zacht in je oor willen zeggen. Klein is het geloof van een onzeker mens.
Lang leven is duister, en opeens is weten jezelf niet meer herkennen.
Maar zelfs dan nog zou ik spreken. Want mijn ogen herhalen wat ze overnemen:
je schoonheid, je naam, het gerucht van de rivier, het bos, de ziel in haar
eenzaamheid.
Vicente Aleixandre
(Vertaling Hub. Hermans)
Woorden
Woorden van wonderwandelingen.
Woorden op wandelingen.
Vlokkenwoorden.
Lichte woorden van ontsnapte bloemen.
Woorden van zwevende bergen of als u dat overdreven vindt
Woorden van wolkenbergen.
Woorden van oude oude spoorbanen
door hun slaslingermandje gehoest.
Woorden van zondaars
bij het uitpakken van een zending
engelentongen.
Dromende vlokkenwoorden.
Onverhoopt bloeien steeds weer woorden op
met lichte bloemengezichten.
Woorden van een donkerfonkelende geur.
Woordloze zwarte kogelsterren.
Verkeerde woorden die juiste woorden bespeuren
en treuren.
Overpoppige woorden.
Bloemenwoorde,n van overpoppige bloemen.
Castalische bronnenwoorden.
Heerlijke catachresewoorden .
Gebalsemde woorden.
Woorden door hindes gesproken
bij hun gehate ganzenmars.
Engelen in de gedaante van stralende rozen en sterren
zullen jullie
door het oneindige licht zien zweven.
Wie zou ze met onze razende vooruitstrevende
atoombonbonnières tegemoet kunnen treden.
Geruisloos als vanouds
zweven de engelen in het Iicht.
Van oudsher zijn ze er geweest.
Wij hebben echter ons gezicht
alleen maar in slijk gebaad.
Woorden van engelen voor engelen.
Woorden van mond tot afgrond.
Woorden om in troebel water te vissen.
Passende woordgrappen
voor verduivelde duistere gronden.
Beekjeswoorden.
Woorden in boomschors gekerfd.
Een onaangenaam aangeharkt woordenperk.
Piratenwoorden slingeren zich langs verstarde bliksemtralies
naar de hemel omhoog.
Vreemde heersers die zich bij woorden
niet alleen van de ladder bedienen
maar ook van de toonladder
van de hele-afstandstoonladder
en de Chinese toon ladder.
Spiegelschriftwoorden.
Een juist woord op de verkeerde plaats
en een verkeerd woord op de juiste plaats.
Robotwoorden.
Woorden om op droomtoga’s te borduren.
Woorden als antwoord
op warm bloed
en op bloedige woorden.
Paaiende woorden
in ondiepe stilstaande taal
Onder mijn deur
vond ik de volgende woorden op de drempel:
‘Vandaag gaan de hemelse vensters open’.
Deze met krijt
op het bord geschreven woorden
werden uitgeveegd
en door de volgende woorden vervangen:
‘Een vleesgeworden vlag
met een basiliskenblik’.
Een pijp schrijft stil en blij
zonder een hinderlijke roker
geluidloze rookwoorden in de lucht.
Heldere geluidloze zoetgeurende woorden
van ontsnapte bloemen.
Engelse groeten
Engelse woorden
Een woord aan niemand.
Een woord aan iedereen.
Woorden door een duivel
zwart op zwart geschreven
aan een luchtballon bevestigd
en naar de duivel gejaagd.
In een mensenrij
van in de rij staande mensen
zijn enkele delen van rijtjeswoorden te horen.
Inktzwarte papperige overrijpe woordvruchten.
Woorden bij zware regenval of sneeuwval
in aanwezigheid van gevallen meisjes te spreken.
Woorden die het droomlicht
van een schaduwbestaan zijn.
Een woordenboeket
dat al zijn bloemen
tegelijk laat spreken.
Woorden die niet geschreven of gesproken
alleen geroken kunnen worden.
Woorden die alleen geschilderd kunnen worden.
Luister aandachtig
naar de molmige machtige woorden
van de armen.
Woorden veranderen de sprekende arme
in een woordenrijke
die aan elke arm een woordenarme heeft.
Woorden bespeuren de verkeerde en de juiste woorden.
Vaak zijn de verkeerde woorden de juiste woorden.
En de woorden van de dichters
……..
Hans Arp (1961)
bron: Arp, Hans, Zingend blauw. Uit het Duits vertaald door Ria van Hengel, 2017 (Uitgeverij Vleugels)
unsagbar
so voll
gefüll
von njcht
sagbarem
un-
sagbarem
simplen wörtern wie
angst
kjndergeschrei
ein poltern
düsterkeit
wörtern für meine
welt
dass ich sie hinstelle
in gedichten
dass ich sie hineinbelle
in die stille
Ernst Jandl
von wörtern
erwarte
von wörtern nichts
sie tun es nicht
für dich
sie kommen
gierig
überschwemmen dich
und dein papier
nicht was sie dir
antun
doch was du dem geringsten
von ihnen
angetan
kann
etwas sein
Ernst Jandl
Er zijn woorden die wij niet zeggen
en die wij zonder ze te zeggen op de dingen zetten.
En de dingen bewaren ze,
en op een dag antwoorden zij ons ermee
en redden zij de wereld voor ons,
als een geheime liefde
met twee uiteinden
waar maar een toegang is.
Zou er bij de woorden die wij niet zeggen
niet een woord zijn
dat wij per ongeluk
op het niets hebben gezet?
Woorden zijn kleine hefbomen,
|maar wij hebben hun steunpunt nog niet gevonden.
Wij laten ze op elkaar steunen
en het bouwwerk geeft mee.
Wij laten ze steunen op het gezicht van de gedachte
en zijn masker slokt ze op.
Wij laten ze steunen op de rivier van de liefde
en ze gaan ervandoor met de rivier.
En wij blijven hun som zoeken
op een enkele hefboom,
maar wij weten niet wat we willen optillen,
het leven of de dood,
de handeling van het spreken
of de gesloten cirkel van het mens-zijn.
Het materiaal waarvan de woorden worden gemaakt
en de specie die het bijeenhoudt
hebben mij stukje bij beetje
een geheim en eenzaam ritme geleerd.
Zo heb ik geleerd dat elke constructie muziek is
en dat elke muziek wordt gemaakt met blikken.
De blik van een woord is zijn betekenis,
tussen de trillende oogleden van een verlies.
Want wij kijken niet naar de woorden:
zij kijken naar ons
en misschien nog voorbij ons,
oogknipperend in een geheim en eenzaam ritme.
Misschien vind ik morgen een woord
dat nergens meer heen kijkt
en ook niet met zijn ogen knippert.
Een woord dat naar zich laat kijken.
Elk woord roept een ander woord.
Elk woord is een verbale magneet,
een variabele aantrekkingskracht
die altijd nieuwe constellaties inwijdt.
Een woord is de hele taal,
maar het is ook de fundering
van alle overtredingen van de taal,
de basis ter bevestiging van een anti-taal.
Een woord is nog de mens.
Twee woorden zijn al de afgrond.
Een woord kan een deur openen.
Twee woorden wissen hem uit.
Ik werd gewekt door een woord tussen mijn lippen,
een woord dat zichzelf leek uit te spreken.
Zouden sommige woorden misschien
over voldoende autonomie beschikken
om zelf het initiatief te nemen,
de juiste organen te verbinden
en de helling van de klank te beklimmen?
En zou een van die woorden zich misschien
ook niets aantrekken van de normale formaliteiten,
voorbijgaan aan de fonetiek
en zichzelf voortbrengen, op eigen houtje?
Wellicht komt er morgen een ander woord,
dat nog door niemand is uitgesproken,
om mijn lippen te openen van buitenaf.
Dan zal ik voorgoed verliezen
het vluchtige beheer over mijn stilte
en de bedrieglijke controle over mijn stem.
Wij zijn de kladversie van een tekst
die nooit in het net zal worden geschreven.
Met doorgestreepte woorden,
herhalingen,
slecht geplaatste woorden
en zelfs met spelfouten.
Met woorden die wachten,
zoals alle woorden wachten,
hier echter achtergelaten,
dubbel achtergelaten
tussen slordige en kale kantlijnen.
Toch zou het voldoende zijn wanneer dit ruwe klad
eenmaal hardop werd voorgelezen,
dan hoefden wij nooit meer te wachten
op een definitieve tekst.
leder woord moet worden gedroomd
voordat het in het gedicht aankomt.
Het schouwspel en de verbale markt verlaten,
naar de achterkant van het decor springen
en toegang krijgen tot het verborgen gebied
waar de lucht zo ijl is
dat er in zijn uiterste microdeeltjes
geen verschil meer is tussen licht en donker.
En in het licht van dit niet-licht
dit min of meer of iets anders dan licht,
het strakste touw vinden van de v66rvorm van de taal,
zich ermee opknopen als een klein, suïcidaal dier
en herboren worden zoals het heilige wordt herboren
voor en na de goden.
Daarna kan het woord
opnieuw worden gedoopt in het gedicht,
al eindigt zijn woorddroom nooit meer
en achtervolgt die het woord als een bruidskleed
dat voorgoed is vastgekleefd aan het lichaam van de bruid
na de huwelijksinzegening.
Ik droom nu zelfs van de woorden.
Ik kan niet slapen door de woorden.
Ze geven me klopsignalen vanachter het decor,
subversieve personages
die zelfs het doek verscheuren
om het stuk altijd te wijzigen.
De woorden wachten niet.
Hoe lang zullen ze meegaan?
Het zijn net druppels bloed
die op de tekst vallen
en soms ook in de kantlijn.
Maar ze hebben niet genoeg aan de figuren van de dag,
het verlichte waken tussen leven en dood.
De tekst is oneindig
en de kantlijn eveneens.
Misschien zou de tekst in de kantlijn moeten staan.
De droom is een verlaten
of althans beschikbaar gebied
voor de noodzakelijke binnenkomst van het woord.
Een invasie van woorden
probeert de stilte in te sluiten,
maar zoals altijd gaat het mis.
Daarna probeert zij de dingen die de stilte bewonen
in een hoek te drijven,
maar dat lukt ook niet.
En als laatste omsingelt zij de woorden
die met de stilte samenleven,
maar dan gebeurt er
iets onverwachts:
de stilte verandert in een woord
om de woorden die met haar samenleven
beter te kunnen beschermen.
En terwijl de invasie van de andere woorden
vervluchtigt als een heimelijke bries,
wordt de buitenissigheid compleet:
de overgebleven woorden
lijken nu veel meer op de stilte
dan op de andere woorden.
(voor Rene Char)
Woorden zijn geen talismannen.
Maar elk ding kan
in poëzie veranderen
als het wordt aangeraakt door het juiste woord.
Het is geen kwestie van magie of alchemie.
Het gaat erom de dingen op een andere manier te denken,
ze op een andere manier te betasten,
af te zien van de woorden die de dingen gebruiken
en een beroep te doen op woorden die ze bezingen,
woorden die de dingen hoog in de wind tillen
als spijkers die branden in verwondering.
Staken veranderd in sterren,
schoenen om kruisigingen aan te trekken,
blinde ogen geopend op de rug van de dag,
visioenen gereserveerd om opnieuw wakker te worden,
tederheid die wordt uitgesteld om de liefde te redden.
Het gaat alleen om de creatie van een andere stem:
de afwezige stem binnenin de dingen.
Bezeten door de duivel van het woord,
al bestaan er allang geen duivels meer.
Verdoemd door het woord,
al bestaan er ook geen deugdelijke rechters.
Vervloekt door het woord,
al zijn de bezweringen en de heksen verdwenen.
Verminkt door het woord,
al zijn de protheses verbeterd
en lijken er andere talen op ons te wachten.
Verstild door het woord,
dat opbrandt in zijn laatste gloeiende kooltjes
als in een onverbrekelijk verbond.
Het woord is een brandende pijl
die diep in ons lichaam zit,
maar buiten is de grenzeloze kou.
Roberto Juarroz
uit: Juarroz, Roberto, Vertikale poëzie. Een keuze uit verticale poëzie I t/m XIII. Vertaald door Mariolein Sabarte Belacortu, Amsterdam 2002 (Wagner & Van Santen)
het woord
voor sandberg
gevleugeld is het woord
als het zegt wat het is
soms het woord heeft een enorme snotneus soms
is het de smeerpoets van de blauwkous
maar vaker mager
het woord is een arm mannetje in de nacht
in de slaapverwekkende schemering is één woord een flitslampje
dan vastgelegd schrikt even de geest
maar is in dat uur van zoet mistroosten
zo aangedaan al wel haast ingeplakt
er is in het woord een gat dat men hoog aanslaat
er is in het woord een zonnetje dat alle veertjes van de huismus
kleurt
het woord lijkt op een spraakgebrek
op gods zalige muziek gezet
ook is het woord zo modern als een koude kermis
de koele blik die het woord steeds weer werpt
op het onuitsprekelijke
wat jolijt van de geit wat eer voor de beer
en sterf vogel waar is je afgrond
al dat en meer
ach de dichter is een met wind ingevuld woord
het woord heeft ook een onzelfstandige grens
het woord te ontvreemden is een ieders recht
heel makkelijk is het woord te lezen zonder zin
zonder zin is het woord een bevel
tegelijk tractabel en kitteltongig zijn is onze neiging
wie of wat ook de spons van het spraakvermogen uitknijpt
levend is het woord
ja
Lucebert
Wo nur finden die Worte
die Erhellten vom Erstlingsmeer
die Augen-Aufschlagenden
die nicht mit Zungen verwundeten
die von den Lichter-Weisen versteckten
für deine entzündete Himmelfahrt
die Worte
die ein zum Schweigen gesteuertes Weltall
mitzieht in deine Frühlinge –
Nelly Sachs
UIT MAART ’79
Moe van iedereen die met woorden komt, met woorden maar niet met taal
ging ik naar het sneeuwbedekte eiland.
Het ongerepte heeft geen woorden.
De ongeschreven bladzijden breiden zich naar alle kanten uit!
In de sneeuw stuit ik op hoefsporen van een ree.
Taal maar geen woorden.
Tomas Tranströmer
Aan het woord
1
Overlevenden uit
de eeuw van de stilte
herkennen soms een enkel woord
in de snavel van hanen,
een enkel gebaar
in de hoeven van een paard
en doen er het zwijgen toe
2
Het verhaal van de vissen
maakt water verlegen,
bij de klacht van het gras
verstomt een boom
de blozende aarde
doet mensen verbleken,
de stenen verbreken het zwijgen,
de nederigen krijgen
eindelijk het woord.
G. van der Graft
(Ars poetica)
32
Que cada palabra lleve lo que dice.
Que se a como el temblor que la sostiene.
Que se mantenga como un latido.
No he de proferir adornada falsedad ni poner tinta dudosa ni
añadir brillos a lo que es.
Esto me obliga a oírme. Pero estamos aquí para decir la verdad.
Seamos reales.
Quiero exactitudes aterradoras.
Tiemblo cuando creo que me falsifico. Debo llevar en peso mis
palabras. Me poseen tanto como yo a ellas.
Si no veo bien, dime tú, tú que me conoces, mi mentira, señálame
la impostura, restrégame la estafa. Te lo agradeceré, en serio.
Enloquezco por corresponderme.
Sé mi ojo, espérame en la noche y divísame, escrútame, sacúdeme.
Rafael Cadenas
Aus: Obra entera. Poesía y prosa (1958-1995)
Valencia, España: Editorial Pre-Textos, 2007
(Ars poetica)
32
Möge das Wort enthalten, was es sagt.
Möge es wie ein Zittern sein, das sich aufrechterhält.
Möge es bleiben wie ein Herzschlag.
Weder werde ich drapierte Unwahrheit produzieren noch auf dubiose Tinte setzen
oder der Wirklichkeit irgendeinen Hochglanz verpassen.
All das zwingt mich, mir zuzuhören. Wir sind doch da, um die Wahrheit zu sagen.
Lasst uns wirklich sein.
Ich will erschreckende Klarheiten.
Ich zittre, wenn ich mich zu verstellen glaube. Ich muss meine Wörter herumschleppen. Sie haben mich in Besitz genommen, so wie ich sie.
Wenn ich danebenliege, nenne du mir – die du mich kennst – meine Lüge, zeig mir die Hochstapelei, reib mir das Unterschlagene unter die Nase. Ich werde es echt zu schätzen wissen.
Ich werd’ verrückt, wenn ich mit mir selbst übereinstimme.
Sei mein Auge, warte nachts auf mich und betrachte mich, klopf mich ab, schüttle
Aus dem venezolanischen Spanisch von Geraldine Gutiérrez-Wienken und Marcus Roloff
*******
STRÄHNE
Strähne, die ich nicht flocht, die ich wehn ließ,
die weiß ward von Kommen und Gehen,
die sich gelöst von der Stirn, an der ich vorbeiglitt
im Stirnenjahr –:
dies ist ein Wort, das sich regt
Firnen zulieb,
ein Wort, das schneewärts geäugt,
als ich, umsommert von Augen,
der Braue vergaß, die du über mich spanntest,
als die Lippe mir blutet’ vor Sprache.
Dies ist ein Wort, das neben den Worten einherging,
umbuscht von Singrün und Kummer.
Niedergehn hier die Fernen,
und du,
ein flockiger Haarstern,
schneist hier herab
und rührst an den erdigen Mund.
Paul Celan
*******
ABEND DER WORTE
Abend der Worte – Rutengänger im Stillen!
Ein Schritt und noch einer,
ein dritter, des Spur
dein Schatten nicht tilgt:
die Narbe der Zeit
tut sich auf
und setzt das Land unter Blut –
Die Doggen der Wortnacht, die Doggen
schlagen nun an
mitten in dir:
sie feiern den wilderen Durst,
den wilderen Hunger . . .
Ein letzter Mond springt dir bei:
einen langen silbernen Knochen
– nackt wie der Weg, den du kamst –
wirft er unter die Meute,
doch rettets dich nicht:
der Strahl, den du wecktest,
schäumt näher heran,
und obenauf schwimmt eine Frucht,
in die du vor Jahren gebissen.
Paul Celan
*******
IN MEMORIAM PAUL ELUARD
Lege dem Toten die Worte ins Grab,
die er sprach, um zu leben.
Bette sein Haupt zwischen sie,
laß ihn fühlen
die Zungen der Sehnsucht,
die Zangen.
Leg auf die Lider des Toten das Wort,
das er jenem verweigert,
der du zu ihm sagte,
das Wort,
an dem das Blut seines Herzens vorbeisprang,
als eine Hand, so nackt wie die seine,
jenen, der du zu ihm sagte,
in die Bäume der Zukunft knüpfte.
Leg ihm dies Wort auf die Lider:
vielleicht
tritt in sein Aug, das noch blau ist,
eine zweite, fremdere Bläue,
und jener, der du zu ihm sagte,
träumt mit ihm: Wir.
Paul Celan
Preludio
ESA PALABRA que jamás asoma
a tu idioma cantado de preguntas,
esa, desfalleciente,
que se hiela en el aire de tu voz,
sí, como una respiración de flautas
contra un aire de vidrio evaporada,
¡mírala, ay tócala!
¡mírala ahora!
en esta exangüe bruma de magnolias,
en esta nimia floración de vaho
que -ensombrecido en luz el ojo agónico
y a funestos pestillos
anclado el tenue ruido de las alas-
guarda un ángel de sueño en la ventana.
¡Que muros de cristal, amor, que muros!
Ay ¿para que silencios de agua?
Esa palabra, sí, esa palabra
que se coagula en la garganta
como un grito de ámbar
¡mírala, ay, tócala!
¡mírala ahora!
Mira que, noche a noche, decantada
en el filtro de un áspero silencio,
quedóse a tanto enmudecer desnuda,
hiriente e inequívoca
-así en la entraña de un reloj la muerte,
así la claridad en una cifra-
para gestar este lenguaje nuestro,
inaudible,
que se abre al tacto insomne
en la arena, en el pájaro, en la nube,
cuando negro de oráculos retruena
el panorama de la profecía.
¡Quien, si ella no,
pudo fraguar este universo insigne
que nace como un héroe en tu boca?
¡Mírala, ay, tócala,
mírala ahora,
incendiada en un eco de nenúfares!
¿No aquí su angustia asume la inocencia
de una hueca retórica de lianas?
Aquí, entre líquenes de orfebrería
que arrancan de minúsculos canales
l no echó a tañer al aire
sus cándidas mariposas de escarcha?
Que, en lugar de esa fe que la consume
hasta la transparencia del destino
¿no aquí -escapada al dardo
tenaz de la estatura-
se remonta insensata una palmera
para estallar en su ficción de cielo,
maestra en fuegos no,
mas en puros deleites de artificio?
Esa palabra, sí, esa palabra,
esa, desfalleciente,
que se ahoga en el humo de una sombra,
esa que gira -como un soplo- cauta
sobre bisagras de secreta lama,
esa en que el aura de la voz se astilla,
desalentada,
como si rebotara
en una bella úlcera de plata,
esa que baña sus vocales ácidas
en la espuma de las palomas sacrificadas,
esa que se congela hasta la fiebre
cuando no, ensimismada, se calcina
en la brusca intemperie de una lágrima,
¡mírala, ay, tócala!
¡mírala ahora!
¡mírala, ausente toda de palabra,
sin voz, sin eco, sin idioma, exacta,
mírala cómo traza
en muros de cristal amores de agua!
José Gorostiza
uit: Gorostiza, José, Bootgesänge / Canciones para cantar en las barcas. Gedichte, Aachen 1999 (Rimbaud), pag. 86-91
Vorspiel
DIESES WORT, das nie
deine gesungene Sprache aus Fragen erreicht,
dieses hinfällige,
das in der Luft deiner Stimme gefriert,
ja, wie ein Atemhauch aus Flöten
verdunstet gegen eine Luft aus Glas,
sieh es an, ach, berühre es!
Sieh es jetzt an!
In diesem blutleeren Nebel von Magnolien,
in dieser winzigen Blüte von Dunst,
die -verdüstert im Licht das schmerzende Auge
und an verderblichen Riegeln
verankert das schwache Geräusch der Flügel-
ein Traumengel im Fenster bewacht.
Was für Mauern aus Kristall, meine Liebe, was für Mauern!
Ach, für welche Stillschweigen von Wasser?
Dieses Wort, ja, dieses Wort,
das in der Kehle gerinnt
wie ein Schrei aus Bernstein,
sieh es an, ach, berühre es!
Sieh es jetzt an!
Sieh, wie es Nacht für Nacht im Filter
eines rauhen Schweigens abgefüllt,
vom langen Verstummen nackt verblieb,
verletzend und unmißverständlich
-so wie in den Eingeweiden einer Uhr der Tod,
so wie die Helligkeit einer Ziffer-,
um diese unsere Sprache auszutragen,
unhörbar,
die sich der schlaflosen Berührung öffnet
im Sand, im Vogel, in der Wolke,
wenn schwarz von Orakeln
das Panorama der Prophezeihung widerhallt.
Wer, wenn nicht es,
konnte dieses bedeutsame Weltall ersinnen,
das wie ein Held in deinem Mund geboren wird?
Sieh es an, ach, berühre es,
sieh es jetzt an,
entbrannt in einem Echo von Seerosen!
Übernimmt nicht hier seine Angst die Unschuld
einer hohlen Rhetorik von Lianen?
Ließ es nicht hier, zwischen Flechten der Goldschmiedekunst,
die aus winzigen Kanälen ausbrechen,
seine einfältigen Falter aus Rauhreif
in der Luft spielen?
Damit statt dieses Glaubens, der es
bis zur Durchsichtigkeit des Schicksals verzehrt
-dem beharrlichen Pfeil
der Statur entkommen-,
sich nicht hier unvernünftig eine Palme erhebt,
um in ihrer Fiktion des Himmels zu bersten,
zwar nicht als Meisterin in Feuerbränden,
sondern in reinen Entzückungen der Kunstfertigkeit?
Dieses Wort, ja, dieses Wort,
dieses hinfällige,
das im Rauch eines Schattens erstickt,
das, welches kreist -wie ein Atemhauch- behutsam
über Angeln geheimen Schlamms,
dieses, in dem die Aura der Stimme zersplittert,
entmutigt,
als platze es
aus einem schönen silbernen Geschwür, dieses,
das seine sauren Vokale
im Schaume der geopferten Tauben badet, dieses,
das bis zum Fieber gefriert,
wenn es verinnerlicht, nicht
im plötzlichen Unwetter einer Träne verglüht,
sieh es an, ach, berühre es!
Sieh es jetzt an!
Sieh es an, völlig fern vom Wort,
ohne Stimme, ohne Echo, ohne Sprache, genau, sieh es,
wie es in Kristallmauern Wasserliebschaften entwirft!
vertaling: Curt Meyer-Clason
OOTE
Oote oote oote
Boe
Oote oote
Oote oote oote boe
Oe oe
Oe oe oote oote oote
A
A a a
Oote a a a
Oote oe oe
Oe oe oe
Oe oe oe oe oe
Oe oe oe oe oe
Oe oe oe oe oe oe oe
Oe oe oe etc.
Oote oote oote
Eh eh euh
Euh euh etc.
Oote oote oote boe
etc.
etc. etc.
Hoe boe hoe boe
Hoe boe hoe boe
B boe
Boe oe oe
Oe oe (etc.)
Oe oe oe oe
etc.
Eh eh euh euh euh
Oo-eh oo-eh o-eh eh eh eh
Ah ach ah ach ach ah a a
Oh ohh ohh hh hhh (etc.)
Hhd d d
Hdd
D d d d da
D dda d dda da
D da d da d da d da d da da
da
Da da demband
Demband demband dembrand dembrandt
Dembrandt Dembrandt Dembrandt
Doe d doe d doe dda doe
Da do do do da do do do
Do do da do deu d
Do do do deu deu doe deu deu
Deu deu deu da dd deu
Deu deu deu deu
Kneu kneu kneu kneu ote kneu eur
Kneu kneu ote kneu eur
Kneu ote ote ote ote ote
Ote ote oote
Ote ote
Boe
Oote oote oote boe
Oote oote boe oote oote oote boe
Jan Hanlo (1912-1969)
SOIRÉES DE CONCERT
ou
LES MOTS ÉTRANGERS
Le ciel, c’est l’absence.
•
Le compositeur Joue avec le temps.
Il y a le mot que l’on sert, que l’on nourrit, qu’on loge
(les mots reflets complaisants de l’homme tels que« Liberté»,
« Amour », « Douleur ») et il y a le mot affecté aux besognes
ingrates. Il arrive que, las de sa position debout, le mot en
service commandé s’empare d’une chaise pour s’asseoir, pour
fumer. C’est la révolte de l’esclave.
Parure au cou de la mariée
Source aux pieds de la colline
Il y a le mot-obole premières
violettes
le mot Pour l’amour de Dieu
le bon ciel vous le rendra
Il y a le mot
La part du pauvre
Il y a
le mot
prodigue le mot riche
de son pouvoir
le mot donneur de sang donneur
d’eau
de feu
Il y a le mot-miroir
Le cerf a sa couronne
La perle ses lévriers
Carrosse fleuri entre deux mondes
Aux mendiants la monnaie de ses roues
Il y a le mot patient le mot
inquiet
le mot qui met en cause
esprit du jour
de la nuit
Il y a le mot
mis en cause
La pie conteste à l’éléphant
son oeil agrandi de fourmi
Il y a le mot étranger le mot
Je vous salue mon Seigneur
Je vous salue brave peuple
cendres et issues
Il y a le mot emblème
historique
survivance de l’églantine
Étranger des citadelles écroulées. L’églantine est l’unique survivante du monde englouti, emblème de l’onde. Le jour renonce à dilapider son or. A l’oreille de la marche, la nage siffle, serpent. L’eau paie le prix de la lumière, plaie devenue sang.
Étranger des mers anciennes, des écrits brisés de sel, aveugle dont la crédulité aux signes est celle, affranchie, du poème.
Il y a le mot ombre
chinoise
Torche dans la mine
le mot-matrice
émerveillé
Le poète est son poème. Il incarne l’aventure offerte au langage. Il est, dans l’immense coquillage de l’univers, la tentative absurde et toujours renouvelée de l’huître, de perler l’infini.
Il y a le mot-couple
le mot genèse
Il y a le mot-branches
lettres prédestinées
limpidité biblique
Au commencement était le mot, était l’homme. Anxieux de se connaître, il épela les quatre lettres qui le formaient et, pour la première fois, entendit son nom: Adam.
Comme la solitude lui pesait, il imagina un être plus compliqué que lui, composé de lettres inconnues. Il dessina, avec un doigt, sa forme sur le sable, face à la mer et sa voix révéla Lilith à l’univers.
Il apprit aussi, avec le temps, qu’il pouvait, pour sa joie, créer une compagne de chair et de sang. Et ce fut Ève soumise et menue, aux trois lettres arrachées au vent.
Mais il s’aperçut très vite, l’ayant caressée, qu’elle était la plus rusée. Elle découvrit seule l’Arbre avec lequel il avait en commun sa plus belle lettre, la Majuscule, qu’il grava la première dans la pierre. Elle lui offrit le fruit qui possédait en double la troisième lettre qui l’identifiait, celle que lui avait inspirée la montagne. Adam le croqua et connut la souffrance. Avec Ève et le serpent de sept lettres (pareil aux sept jours de la semaine) il éleva un alphabet d’orgueil à la gloire des poètes futurs.
Pour sa perte et leur tourment.
Il y a le mot-passeur
le fil des veillées
Passage de l’aiguille à l’image, apothéose de la laine.
Il y a le mot-mythe
ambre solaire
Il y a le mot-borne
échec sanglant
On ne détruit pas un mythe, comme on ne peut effacer l’ombre sur le chemin doré d’un homme en marche; ce serait prétendre nier l’homme qui a fait l’ombre, réfuter le chemin et le soleil qui l’ont rendue apparente.
Il y a le mot-ancre
pieuvre et preuves
Il y a le mot-écharpe
appel pathétique
Le mot hante le mot. Prisonnier des lettres qui le forment – comme l’homme de son corps ou de sa condition – une immense espérance, en pleine mer oisive, l’anime. Que de problèmes d’écriture l’hostilité de l’équipage soulève. Et d’abord celle de la communication, de la circulation des idées. Le mot est l’ennemi de l’idée. L’idée, c’est le péché originel. Le besoin de liberté du mot grandit à mesure que l’écrivain prend conscience de son art. Il y a un appel émouvant, entêté du mot. Le poète y répond, considère essentiel
son rôle d’y répondre. La liberté y est en jeu.
Il y a le mot pour mot
Enfant en mal
de croissance
Il ya le mal
du mot-enfant
«Mon Dieu, faites qu’à l’école, demain, je sache orthographier “Chrysanthème”; qu’entre les différentes façons d’écrire ce mot, je tombe sur la bonne. Mon Dieu, faites que les lettres qui le livrent me viennent en aide, que je n’en mette pas plus ni moins. Mon Dieu, faites que mon maître
comprenne qu’il s’agit bien de la fleur qu’il affectionne et non de la pyxide dont je puis à volonté colorier la carcasse, denteler l’ombre et le fond des yeux et qui hante mes rêveries.»
Il y a le mot-mélomane
festival des passions
Il y a le mot-musique
clé des rois
Art de vivre dans la pierre
il y a le mot-architecte
Il est indispensable qu’une salle de concert ait son plafond solide et, durant l’exécution des oeuvres inscrites au programme, ses portes et fenêtres closes; car il faut empêcher à tout prix, les sons en liberté de troubler la sérénité du ciel.
Il y a le mot-ruche
carrefour écartelé
Il y a le mot-réseau
ampleur du miel
Éteinte, une salle de concert est une gare hantée que les voyageurs de tous les climats redoutent. Plus moyen de distinguer le départ de l’arrivée d’un train sans la complicité de ses fantômes.
Il y a le mot-ceinture
Le tour du monde est de mode
Voulez-vous me donner votre tour de taille
Il y a le mot-alerte
Surprise du Je
Le théâtre était retenu au ciel par les cils d’une Américaine. «Je ne voulais pas assister à ce spectacle – dit, en rougissant, une vieille institutrice, à son neveu. Que penseront mes élèves lorsqu’elles apprendront mon aventure?»
«Vous n’avez rien à redouter de parei l- répond le jeune homme. La lampe de l’ouvreuse ne tardera pas à nous découvrir.”
Il y a le mot à mot
dialogue de miroirs
La grenouille sans chemise coasse au bord de l’étang. «Tu peux te couvrir – lui dit la lune. L’amour n’est pas pour toi.»
Mais le gecko guette et, d’un coup de langue, décroche la lune.
Il y a le mot difficulté
d’être
le mot épreuve
du poème
Il y a le mot-soliste
Il essaie de sécher les larmes de sa poupée amoureuse avec quatre mouchoirs noués qu’il promène d’un oeil à l’autre du désespoir, doux archet.
Le public l’observe, intrigué.
Il y a le mot-nuage
revers de fortune
Il y a le mot-panorama
Les vraies vacances
La baguette du chef d’orchestre est un paratonnerre disputé (indispensable à la sécurité du public). Les paupières des auditeurs, des modèles réduits d’imperméables et de parasols.
Départ manqué
Il y a le mot
introuvable.
Ne perdons pas une seconde si nous voulons assister à l’inauguration de la gare. Un train bleu siffle pour chaque oreille.« Ne pleurez pas, jolie inconnue. Je vous promets un merveilleux voyage. » Il fallait cette douleur pour apaiser le feu des rails. Monsieur H. s’affaire dans la foule. Il lui manque une valise et c’est justement celle qui contient le Roi David. Un instant de distraction peut-il compromettre trente siècles de gloire? « C’est insensé- elit l’agent d’assurances sur la vie. Ma compagnie, qui en est responsable, ferait faillite.» Déjà, hors de portée, dans son compartiment vitré, un couple, joue contre joue, sourit. Monsieur H., resté seul sur le quai, appelle au secours. Mais la musique l’aime et n’en est pas à une bonne action près.
Il y a le mot-poésie
cordon ombilical
Il y a l’obsession
du mot
Je ne puis m’abandonner à la musique sans revoir cette jeune femme outrageusement fardée, dont la cape de fourrure rare, plus que son parfum, faisait se retourner sur son passage les abonnés médusés de la salle de concert. Je n’ai jamais su son nom. Attentive dans son confortable fauteuil
de premier rang, aux prouesses du chirurgien en chef qui, au milieu de ses quatre-vingts assistants plongeait dans les notes puis brandissait glorieusement son bistouri, rougi de sang, dans le vide (Ah que de récits d’alcôve l’anesthésie soutire aux malades); épiée par d’opulents banquiers, ivres d’aventures, dont le regard rivalisait d’éclat avec les diamants de
leur épouse; parmi tant de figures familières, de la vierge étriquée dont les seins ressemblaient au pommeau de quelle canne? à la septuagénaire respectée dont les défunts amants sont encore pendus à la corde graissée de sa poitrine; du général en retraite à l’athlète dépaysé, elle apparaissait
comme un piège grotesque qui menaçait la vie de tous. Je fus le plus prompt à la dénoncer. Mais j’oubliais qu’eUe était mon inquiétude. Il me fallut, alors, pour m’en défaire, avoir recours à ma plume.
Je ne veux pas qu’une heure de plaisir partagé soit la cause d’un grand malheur.
Il y a le mot prestige
de la farce
Il y a le mot conscience
du monde
Il y a le mot robe
étoilée
La robe de la chouette fut tissée par vingt millions de morts. Haute couture n’est pas un vain mot. On n’en fait pas de plus élégante.
Il y a le TRAÎTRE MOT
Je me penche sur le mot aux fines écailles
Dans la mer le mot est étourdissant
Il file entre les doigts du curieux Prend-il garde à l’hameçon
Le pêcheur est l’intrus le monstre
Je lève les yeux sur le mot aux belles plumes
Dans l’espace il tient à un fil à un étonnement
Prend-il garde au chasseur à l’orage Le fusil comme la pluie
a les prunelles qui tuent
Je prends le mot au dépourvu
Il a un port d’île
des jambes secrètes de sable
un torse de voile
TI a des yeux de mouette
et de grandes mains vides
dans lesquelles se réfugie le monde
J’ai suivi le mot sur combien de chemins
Il s’est arrêté une fois pour me sourire
Il n’avait pas de tête
pas de cou
il n’avait pas de bras
pas de jambes
et ma bouche surprise
modulait son nom
Edmond Jabès
uit: Edmond Jabès, Le Seuil Le Sable. Poésies complètes 1943-1988, 2001 Éditions Gallimard, pag. 287-296
Die Stimme geht ins Schweigen über
Im Schweigen geht alles hinüber
Kommt und geht
geht und kommt
Die Erde gen Himmel
das Meer gen Strand
Im Schweigen geht alles hinunter
in die Dunkelheit
trägst du die Stimme
Amir Eshel
Gerard Richter, Gerhard, Amir Eshel, Zeichnungen, Berlin 2018, (Jüdischer Verlag im Suhrkamp Verlag), pag. 58
mystiek & filosofie 