Treulose Kahnfahrt
Jeder See, jede Pfütze
faßt den Himmel,
sein Rosa und Blau,
wie das Meer.
Sonne und Mond
sind in jedem Wassertropfen da.
Aber der Traum ist ein Kahn
zu dem falschen Ufer.
Man steigt ein
an dem schimmernden Holzsteg des Gestern.
Man ist eingeladen
zu einer Fahrt über rosa Wolken
unter rosanen Wolken
wolkengleich.
Ein Hauch der Luft,
man ist so leicht,
der Kahn so steuerlos,
das Wasser so spiegelglatt.
So sanft verliert man die Richtung:
man ist noch unterwegs nach der Wiese im Licht
wenn der Sand schon unter dem Kiel knirscht
im Schatten der Weiden.
Hilde Domin
LIED IV
Eis und Schnee.
Schwarzes Kleid.
Fluss und See.
Zum Tode bereit!
Komm Wind!
Schmerzen scheut:
Fröhliches Kind.
Zum Leben erneut!
Robert Wolfgang Schnell
Bitte an einen Delphin
Jede Nacht
mein Kissen umarmend wie einen sanften Delphin
schwimme ich weiter fort.
Sanfter Delphin
in diesem Meer von Herzklopfen,
trage mich,
wenn es hell wird,
an einen grüneren Strand
als die Küste von morgen.
Herbstaugen
Presse dich eng
an den Boden.
Die Erde
riecht noch nach Sommer,
und der Körper
riecht noch nach Liebe.
Aber das Gras
ist schon gelb über dir.
Der Wind ist kalt
und voll Distelsamen.
Und der Traum, der dir nachstellt,
schattenfüßig,
dein Traum
hat Herbstaugen.
Vorwurf
Schweigen: der Stein
am Halse des Worts.
Mein atmendes Wort ertrinkt
in dem Brunnen.
Hilde Domin
Aus »Rückkehr der Schiffe«, Gedichte
7
Iedereen kom ik hier tegen, duivels uit andere
levens, dieren uit een vergeten blazoen,
vrouwen in leeuwengedaante, eenhoorns,
gemaskerde varkens, ik val uit mijn schilderij
en kijk om naar de schilder, hij heeft mijn
hand nog niet af, er loopt een mier door de verf,
de pianist in de bunker speelt een lied
uit de oorlog. Zo krijg ik alles weer terug,
de dode piloot in de boom, de stem van mijn
vader die lopend kon eten, ik hoor zijn
geluid maar geen woorden, ik weet het,
hij wil naar zijn graf maar ik kan hem niet helpen.
Hij heeft er geen.
Cees Nooteboom
Die Friedenspfeife
Nach Longfellow
Doch Manitu, des Lebens Fürst, stieg wieder,
Der Mächtige, ins grüne Grasland nieder,
Ins Grasland weit und felsenberggekrönt;
Und dort am Klippenfirst des Roten Schroffen,
Dem Raum gebietend und vom Licht getroffen,
Reckt er sich auf und seine Hoheit dröhnt.
Nun rief der Stämme Unzahl er zum Thinge,
So reich an Volk, daß Gras und Sand verginge.
Mit seiner Riesenhand brach er ein Riff
Vom Fels, aus dem er eine Pfeife machte,
Zu der das Rohr er sich am Strome sachte
Aus einer mächtigen Garbe Schilfes griff.
Um sie zu stopfen nahm er Weidenrinde,
Und, der die Kraft erschuf, stand frei im Winde
Und brannte wie ein göttliches Fanal
Die Friedenspfeife an. Noch auf dem Schroffen
Sog er den Rauch und ward vom Licht getroffen.
Doch für die Völker war es das Signal.
Und langsam hebt der Rauch sich in den Lüften
Des sanften Morgens, wellig, schwer von Düften.
Zunächst scheint er ein düstrer Nebelstreif,
Dann wird der Qualm zu grauem Dampf und dichter,
Dann bleicht er, schwillt und steigt und endlich bricht er
Sich an der Himmel hartem Kronenreif.
Und ferne von des Felsgebirges Wällen,
Der Seen des Nordens lauten Wasserfällen,
Von Tawashenta, Tal, dem keines gleicht,
Bis Tuscaloosa, Wald von süßen Düften,
Sehn alle das Signal, das in den Lüften
Des Scharlachmorgens auf im Frieden steigt.
Die Deuter sprechen: «Seht ihr dieses Schwelen,
Den Qualm, der, so wie Hände im Befehlen,
Dort schwingt und dunkel vor der Sonne dräut?
’s ist Manitu, des Lebens Fürst, der nieder
Ins weite Grasland stieg und nunmehr wieder
Die Krieger all zu seinem Thinge beut.»
Da kommen auf den Strömen, auf den Wegen,
Wo immer her der Winde Atem fegen,
Die Krieger aller Stämme, allzumal
Vom Qualme, der zum Himmel stieg, betroffen,
Gehorsam zu dem Thing am Großen Schroffen,
Zu dem sie Gitsche Manitu befahl.
Die Krieger halten in der grünen Weite
In Wehr und Waffen und gestählt zum Streite,
So bunt gefärbt wie Laub zum Herbst im Wald;
Und Haß, der allen Wesen Kampf verkündet,
Der Haß, der ihrer Ahnen Aug entzündet,
Auch aus dem ihren Todesgluten strahlt.
Und es ist voll von altererbtem Hassen.
Doch Manitu, der Erde Herr, gelassen
Erbarmensblicke auf sie alle tut,
Gleich einem der Verkehrung feinden Weisen,
Der sieht wie seine Söhne sich zerbeißen!
Denn jedes Volk hält Manitu in Hut.
Er breitet über sie die starke Rechte,
Daß er ihr Herz und ihre Enge knechte,
Ihr Fieber kühl’ im Schatten seiner Hand.
Dann spricht er hoheitsvoll und mit der Stimme
Der Wasserflut im Aufruhr, die im Grimme
Des Falls ein übermenschlich Tönen fand:
«Nachkommenschaft, beklagenswert und teuer!
O Söhne mein, hört Himmelsweisheit an,
Denn Manitu, des Lebens Herr und Steuer,
Spricht nun zu euch, derselbe, der in euer
Gefild den Büffel, Bär und Elch getan.
Ich gab euch reiche Jagd und Fang hienieden;
Was ward im Jäger denn der Mörder wach?
Ich ließ euch Vögel nisten in den Rieden;
Was seid ihr Frechen denn noch nicht zufrieden?
Was stellt der Mensch denn seinem Nachbarn nach?
Ich bin gar müd des Kriegs! In eurem Munde
Wird Sünde noch Gebet und Weihewort!
Weil ihr in Zwietracht lebt, geht ihr zugrunde,
Und eure Kraft liegt doch im Bruderbunde.
Seid Brüder denn und lebt im Frieden fort!
Bald schenkt euch meine Milde den Propheten,
Der, euch zu lehren, mitzuleiden kommt.
Das Leben wird zum Fest durch des Beredten
Verkündet Wort; doch schmähet ihr sein Beten
In Fluch Verstrickte – dann im Nichts verkommt!
Wascht ab der Blutgier Farben in den Fluten!
Hier habt ihr Fels, dort Schilf, was jeder braucht
Zu seiner Pfeife. Keiner soll mehr bluten
Und morden mehr! In brüderlichen Gluten
Vereint zum Bund die Friedenspfeife raucht!»
Sie werfen jäh die Waffen auf die Brache,
Die Kriegsbemalung löschen sie im Bache,
Die stolz auf ihren wilden Stirnen gleißt.
Ein jeder höhlt den Pfeifenkopf und schneidet
Am Strand ein Rohr, das er sich zubereitet.
Und seinen Kindern lächelt zu der Geist!
Und alle ziehen heim; es sind die Geister
Beglückt und still. Doch Manitu, der Meister
Des Lebens, geht durchs offne Himmelstor.
-Durch einer Wolke glanzerhellte Dünste
Schwebt der Allmächtige, froh seiner Künste,
In Hoheit, Duft und Licht gehüllt empor.
Charles Baudelaire
Vertaling Karl Schmid
Fragment aus der ersten Fassung von
WEN ES TRIFFT (1953)
Aber der Mensch
ist des Menschen
bangste Begegnung.
Der Mensch
der im Zwielicht
auf uns zukommt
allein
oder mit einer Gruppe
von Unbekannten
oder der den gleichen Weg geht
aber zu schnell
oder zu zögernd,
ider Mensch der nicht mittut,
macht sich verdächtig.
Mit ihm
werden alle Dämme gestopft.
Jedes baufällige Haus
wird mit ihm repariert
als sei er der lebendige Stein
der, genug gedehnt
oder genug gepreßt,
jegliche Bresche füllt
und stärker als Zeit ist.
So wird er gepreßt und gedehnt
bis er in Trance verfällt
wie ein Neger beim Voudou,
als bräche
aus seiner gemarterten Brust
ein helles Orakel,
authentisch,
heilend,
ein Strom von Penicillin
gegen Angst und Verrat.
Hilde Domin
Du
in der Nacht
s mit dem Verlernen der Welt Beschäftigte
von weit weit her
dein Finger die Eisgrotte bemalte
mit der singenden Landkarte eines verborgenen Meeres
das sammelte in der Muschel
to deines Ohres die Noten
Brücken – Bausteine
von Hier nach Dort
diese haargenaue Aufgabe
deren Lösung
is den Sterbenden mitgegeben wird.
Nelly Sachs
Diese Kette von Rätseln
um den Hals der Nacht gelegt
Königswort weit fortgeschrieben
unlesbar
vielleicht in Kometenfahrt
wenn die aufgerissene Wunde des Himmels
schmerzt
da
in dem Bettler der Raum hat
und auf Knien gehend
ausgemessen hat alle Landstrassen
mit seinem Leib
denn es muss ausgelitten werden
das Lesbare
und Sterben gelernt
im Geduldigsein –
Nelly Sachs
So einsam ist der Mensch
sucht gen Osten
wo die Melancholia im Dämmerungsgesicht erscheint
rot ist der Osten vom Hähnekrähen
O höre mich
In der Löwensucht
und im peitschenden Blitz des Äquators
zu vergehn
O höre mich –
Mit den Kindergesichtern der Cherubim zu verwelken
am Abend
O höre mich –
Im blauen Norden der Windrose
wachend zur Nacht
schon eine Knospe Tod auf den Lidern
so weiter zur Quelle –
Nelly Sachs
Weihnachten 1960
Wortlos spielt sie mit einem Aquamarin
aus dem Treugelöbnis ihrer Vorzeit –
dieser blaue Himmel ist von einem Kuß ihres Geliebten be-
wohnt
mit einer Omega-Umarmung gibt sie ihm Ort – Dasein – und
Grabstätte.
Ihr Adernetz umfasst die Liebe
ihr Leben ist gerettet.
Wortlos liebt sie die Tonleiter entlang –
sie ist die Sanftmut im irrlichternden Haus
Verlassenwerden heißt für sie
für Zwei nun weiterlieben
von Treulosigkeit ins Himmelreich zu springen –
Nicht geht sie auf Wanderschaft
mit ihrem rieselnden Staub
sie ißt die süße Sonntagsspeise
und küßt den Stein
und horcht auf seine blaue Sprache
der Lichterjahre im Millionenfunkeln
Aber Meere sind schon aufgelöste Liebende
im leisen Seeligwerden ihres Blutes –
Nelly Sachs
Für Ingeborg!
aus dem Zyklus: »Noch feiert Tod das Leben.«
Nach tiefer Dunkelheit im Krankenhaus Beckomberga im
November 1960 geschrieben
Nelly Sachs an Ingeborg Bachmann, (Stockholm], 9. Februar 1961
Sie tanzt –
aber mit einem schweren Gewicht –
Warum tanzt sie mit einem schweren Gewicht?
Sie will untröstlich sein –
Ächzend zieht sie ihren Geliebten
am Gelock des Weltmeeres aus der Tiefe
Atem der Unruhe bläst
auf das rettende Gebälk ihrer Arme
Ein leidender Fisch zappelt sprachlos
an ihrer Liebe
Aber plötzlich
am Genick
Schlaf beugt sie hinüber
Freigelassene
sind Leben –
sind Tod –
Nelly Sachs
So steigt der Berg
in mein Fenster hinein
unmenschlich ist die Liebe
versetzt mein Herz
in den Glanz deines Staubes
Schwermut-Granit wird mein Blut
unmenschlich ist die Liebe
Nacht und Tod bauen ihr Land
einwärts und auswärts
nicht für die Sonne
Stern ist ein versiegeltes Abendwort
durchrissen
von der unmenschlichen Auffahrt der Liebe
Nelly Sachs
Tegenstrooms
De poëzie
zoekt tegen de stroom in
haar weg.
Ze kan van de mens de toekomst
die onzeker en veraf ligt
niet wijzigen
maar ze kan soms,
voor wie in die stroom dreigt te verdrinken,
een reddingsboei zijn.
Germain Droogenbroodt
uit de bundel “Fragiel evenwicht”
uitgeverij POINT-Boekenplan 2025
IK KAN JE NIET BEMINNEN
Ik voel jouw mooie hart
en ik kan alle romantische sterren van de nacht voelen,
maar ik kan je niet beminnen
omdat ik een man van zand ben,
die alleen droogte kent.
Ja, ik hoor jouw zoete stem
en ik zie jouw mooie gelaat,
maar ik kan je niet beminnen
omdat ik een gele man ben,
die alleen maar verdriet kent.
Geloof me,
ik heb mezelf ondergedompeld in elk prachtig moment met jou
en ik kan de geur van zeebloemen ruiken,
maar ik kan je niet beminnen
omdat ik slechts het harteloze overblijfsel van een oorlog ben.
ANWER GHANI, Irak
Vertaling Germain Droogenbroodt
Genese
Elk gedicht begint ’s morgens, met de zon. Zelfs
als de zon niet zichtbaar is, (dat wil zeggen, bij regenachtig weer),
verklaart het gedicht alles, het geeft licht aan de aarde,
aan de hemel en met wolken tussendoor – het licht stoort,
als het te fel is. Daarna stijgt het gedicht op
met de mist die de dag met zich meesleept; het dringt door de kruinen van
de bomen, zingt met de vogels en stroomt met de beken waarvan niemand
weet waar ze vandaan komen en waarheen
ze gaan. Het gedicht vertelt hoe alles tot stand komt:
behalve het gedicht zelf, dat begint door een grijs toeval,
zoals deze ochtend, en eindigt, eveneens bij toeval,
met de zon die door wil breken.
Nuno Júdice, Portugal, 1949-2024
Vertaling August Willemsen
uit “Het Gevleugelde Woord”
‘s Werelds mooiste buitenlandse gedichten, Deel I
Publicatie POINT – Boekenplan
Génese
Todo o poema começa de manhã, com o sol. Mesmo
que o poema não esteja à vista (isto é, céu de chuva)
o poema é o que explica tudo, o que dá luz
à terra, ao céu, e com nuvens à mistura – a luz incomoda
quando é excessiva. Depois, o poema sobe
com as névoas que o dia arrasta; mete-se pelas copas das
árvores, canta com os pássaros e corre com os ribeiros
que vêm não se sabe de onde e vão para onde
não se sabe. O poema conta como tudo é feito:
menos ele próprio, que começa por um acaso cinzento,
como esta manhã, e acaba, também por acaso,
com o sol a querer romper.
Nuno Júdice, Portugal, 1949-2024
de “A Condescendência do Ser”, Assirio & Alvim, 1988
12 februari 1983
Zijn leeftijd,
een hoop rimpels.
Vroeger was hij niet zo;
hij dronk rode wijn;
ooit voelde hij zich schuldig,
hij weende en bad,
tot hij God zag als gloed.
Onlangs ging hij naar het dorp,
hij zag de eik verdord,
het wijwatervat was as,
de priester gras
en Allah ver achter het gebergte,
ver, ver weg,
onzichtbaar.
Fuad Rifka, Syrië 1930-2011
Vertaling Fuad Rifka – Germain Droogenbroodt
Uit: “De ruïne van de soefi” POINT & Boekenplan
Verhaal van een trouwe echtgenote
Toen je naar een ver land met blauwe bergen vloog,
huilde ik niet hevig zoals trouwe echtgenotes dat doen,
zoals sommigen gaf me niet aan gefingeerde eenzaamheid over,
want je liet je lichaamsgeur bij mij achter.
In ons nest boven goudenregen,
wachtte ik op een handvol liefde
dat je misschien voor mij zou meebrengen.
Badend in het ochtendlicht begin ik mijn dag,
bladerend door heilige geschriften; alles zij goed.
Elke dag wacht ik op vrienden voor de lunch,
in luie middagen tekenen gedachten kruislings licht en schaduw.
Als sterren je buren zijn, wie zou dan ruzie maken met de maan?
Waar is de mogelijkheid om verdrietig te zijn?
Wolken leren me vliegen.
Maar die avond, toen het gebulder van de wind mijn kamer binnenkwam
en mijn kaarsen omvergooide,
begreep ik tijdens het avondgebed
dat ver van mij vandaan, de ribben van mijn liefde
genadeloos werden gebroken.
Die nacht kwam de eerste regen van het jaar
en vanaf die dag valt er regen
om een heel boek vol oprechte droefheid te schrijven.
Schoonheid verzacht weinig, boven de goudenregen,
is mijn verlaten hart nu een brandende brandstapel geworden.
Tamali Neogi, Indië
Vertaling Germain Droogenbroodt
TALE OF A FAITHFUL WIFE
When you winged to a distant land of blue mountains,
I didn’t weep badly as faithful wives do,
didn’t indulge in fictional loneliness like a few,
for you left your body odour with me.
I, in our nest on laburnum top,
awaiting the small bites of love
you might bring for me.
Bathed in morning light, I start my day,
turning leaves of holy scriptures; all be well.
For lunch daily waiting for friends,
in lazy afternoons, thoughts draw crisscross of light and shadow.
When stars are the neighbours, who could quarrel with the moon?
Where’s the chance to be sad?
Clouds teach me to fly.
But that evening when the guffaw of wind entered my room
and overturned my candles,
in evening prayers I understood,
far away from me, the ribs of my love,
were being broken mercilessly.
That night came the first rain of the year
and from that day, rain falls
to write a whole book of unfeigned sorrow.
Beauty soothes little, the desolate heart,
laburnum top is now my burning pyre.
TAMALI NEOGI, INDIA
Poëzie zonder Grenzen
Een internationaal zeer gewaardeerd project, de mooiste moderne poëzie uit alle werelddelen, vertaald en gepubliceerd in méér dan 40 talen. Twee publicaties per maand in het Nederlands, Engels, Spaans, Albanees, Arabisch, Armeens, Bengaals, Bosnisch, Catalaans, Chinees, Deens, Duits, Farsi, Filipijns, Frans, Grieks, Hebreeuws, Hindoe, Indonesisch, Italiaans, Japans, Kiswahili, Koerdisch, Koreaans, Macedonisch, Nepalees, Pools, Roemeens, Russisch, Servisch, Siciliaans, Swahili, Tamil, Urdu, Oezbeeks, Maithili (Indië en Nepal)en IJslands. Wens je gratis een mooi, kort modern gedicht van overal ter wereld te ontvangen? Schrijf naar elpoeta@point-editions.com – website: http://www.point-editions.com
We vinden tijd voor vertier:
we spelen triktrak, of we pluizen ons nieuws uit
in de kranten van het gewonde gisteren.
In de horoscoop lezen we: in het jaar
tweeduizend en twee zal de camera kinderen toelachen,
geboren onder het sterrenbeeld Beleg.
Mahmoud Darwish (1942-2008)
uit: Staat van beleg (De Geus, 2026)
De reis
Vaarwel, kortstondig leven, handvol dagen,
ik wacht op het perron, mijn kraag omhoog,
ginds komt de trein door de berookte boog
om in het duister met mij heen te jagen.
Dit is het einde van mijn aardse plagen
het schaars geluk dat spiegelde en bedroog,
het ongeluk dat immer zwaarder woog,
ik hoef ze beide langer niet te dragen.
Mijn leven was gelijk een dag van Leugen,
wat bleef er van in mijn verzwakte geheugen
dan het verlangen naar een beter lot?…
Mijn moede voet stijgt langs de lutt’le treden,
de Leugen lacht mij toe, maar beneden:
ik reis gerust, – de Waarheid is bij God …
François Pauwels (1888-1966)
Na Jaren
Als ik na jaren weer zal komen
uit mijn overgroeide graf,
zal ik dan nog de verzen horen
die ik bij mijn leven gaf?…
Zal er dan nog een enkele wezen
die ze niet vergeten heeft,
zal er nog één de bladen lezen
waar ‘k mijn ziel heb uitgeleefd?…
Laat ik niet hopen, laat ik niet denken,
dichters komen, dichters gaan,
zoals ik had, zo moest ik schenken
en mijn lief heeft mij verstaan.
François Pauwels (1888-1966)
instructies
misschien is het wel tijd om geen vragen meer te stellen hoe dan ook
zal er in je geheugen een ruitenwisser uitklappen
ik probeer tijd te rekken om nog een
ziek schaapje voor je te tekenen ik tel
het toerental van mijn hart ik zou je vertellen over liefde maar dat is alweer iets
wat te vaak vergeten wordt fluistert de vos terwijl hij
een karabijn tussen mijn ribben drukt
de lichamen zijn een soort touchscreens waarin de verkoolde
vliegjes van het instinct spartelen ik geef je vriendelijk advies kleine
prins trek een icoontje een foto van je bloem uit je portemonnee en red jezelf
deel de planeet op doe iets met die kettingzaag
zodat de discolichtjes hier & overal naar binnen sijpelen
je zult moeten wennen aan de simpele dingen die het verstand
met een mistige duizelwolk omsluieren vergeet niet voor elke aangekondigde storm
postzegels te verzamelen
iets korts en bondigs wij in een boek over de apocalyps
met tekeningen van de schrijver
Anastasia Gavrilovici (1995)
uit: De kalmeringsindustrie voor volwassenen (M10 Boeken, 2025)
Kom
naar beneden.
In mijn met diepe bassen
kloppende
hart.
Vandaag behoren
tot de mogelijkheden:
paarse snorharen plukken,
het vuurschaap hypnotiseren
een glasdroom blazen
of doodstil hurken in het lange, blauwe gras
en over de heuvels kijken.
David Huyghe (1982)
Met lede ogen zie je het aan:
een handvol badparels,
een zeepaardje,
je gekneusde paraplu,
mandarijnenschillen,
een kokosnoot,
drie sneeuwballen,
een tijdsbom,
je versleten pantoffels,
de sieraden van oma,
een haast volledig gesmolten klompje licht,
een zakhorloge,
een zonnebril,
je eerste pennenzak,
mama’s vampierentandjes,
Otto’s perziken,
je ingeblikte minimaan,
de uitgemergelde ijsbeerknuffel,
een kapotte regenwolk,
zelfs ons godvergeten
wit, roodogig
labkonijn.
Met dezelfde souplesse verdwijnt alles in de hoed van de goochelaar.
Alsof het niets is.
David Huyghe (1982)
uit: Olifantenvleugels (Pelckmans, 2026)
er brandt een zon
op navelhoogte, een zon
zo groot als een voldragen
kind, als een
hier kan het komen
hier ongeveer, hier kan
een onbekend hart
zich vastzetten in mijn buik
kunnen kamers haast onmerkbaar
kloppen op een ander ritmisch leven
met één hand op mijn buik
en één hand op mijn hart ga ik slapen
met één hand op mijn buik
en één hart in mijn buik ga ik slapen
met één hand op mijn buik
en één buik op mijn hart ga ik slapen —
wacht even, zeg je, wacht nog even
maar mijn dromen gaan
over eenzaamheid en zwangerschap
over voeden tot ik wakker word
en mijn kind kwijt ben
over nachten
waarin een mens een mens baart
wat is er op navelhoogte
er brandt een zon op navelhoogte
een hart op navelhoogte
een nieuwe zin op navelhoogte
een als er waarheid is
op navelhoogte
Rodante van der Waal (1992)
uit: Op navelhoogte de kans (Nijgh & Van Ditmar, 2026)
Nieuwe straffen voor de mensheid
De Vader maakte toen de beet van slangen giftig,
ontnam de mens het vuur en de honing uit de bomen,
Hij liet de wolf op mensen jagen, verhief de zee,
niet langer stroomden beken over van zoete wijn.
Daarna bezocht Hij het graan met ziekte, aren zwart
van roest, een mislukte oogst, overal heerste honger.
Het vangen van wild met lijm en vallen is toen bedacht.
In harde tijden heerste nooddruft op de velden,
en zette de zorg om het bestaan het hart op scherp.
Geleidelijk aan verzwakt de mensheid, verschiet van kleur,
het ijzeren geslacht verscheen op de harde aarde,
gevolgd door blinde strijdlust en liefde voor bezit.
Wat restte was een wereld zonder een spoor van recht.
Het duurt niet lang of woede en drift verjagen de rede:
het bloed van je broer vergieten, dat verschaft pas vreugde!
De rijken begroeven hun goud en bleven er op broeden,
de armen kregen medeleven noch een helpende hand.
Proba (ca. 315-360)
uit: De gouden bron (Damon, 2025)
Gelovig gebed
U dacht het allemaal als beste te beheersen,
maar meer dan hemel en aarde bewegen
vermocht U niet. Hoe heeft U mij met haken
en ogen aan elkaar geregen: zie bijvoorbeeld
die rits aan een ziel die dicht noch open kan?
Ik kon dus niet anders dan op U te lijken. Soms
slagend, vaker stuntelend met mijn te snel
verflenst genie. Heel zijn wij natuurlijk nooit,
behalve met een borrel op, altijd op zoek
naar een splinter in een vinger of naar niets,
verkrijgbaar in de droefste kroegen op aarde.
Bovendien, lieve God, begin ik te geloven dat U
amper in Uzelf gelooft. Zo eindeloos bent U
dat U op een baaldag, verdwaald in wat U
zelf geschapen heeft, niets meer onthouden kunt:
hoog tijd voor U om van ons te houden.
Luuk Gruwez (1953)
uit: Morren tegen de sterren (Querido, 2026)
Het is nog vroeg als ik mijn huid opraap, de trap
Af wentel en de deur uit gaap. Het voorjaar heet mij welkom
Met een welbekend geluid. De wind ruist westzuidwest.
Ik hoor het treurig luiden van de verre kardinaal.
Beschonken belt de aarzeling, de weifeling,
De sleur van tijdeloosheid zeurt in natte kopertaal.
Ik ben geen held, want ik geloof dat iets of iemand
Mij vandaag een teken gunt, een oosterlicht
Dat mij met absolute zekerheid vertelt
Waar ik het cruciale punt traceren kan,
De stip die aan de zogenaamde kim
Als meesterstunt een mens belooft. Ik hap,
Kortom, naar een idee, een schip dat als de eb en vloed
Meer golven brengt dan water rooft. Dit is het derde uur
Waarop een brul valt uit de lippen van de zee.
Zij toont haar ongevoerde wolventanden, heft
Haar opgelierde leeuwenklauwen, vreet
Wat in haar onverdolven branding valt.
De oceaan is even opportuun als wreed. Ik laat het met
Ontzag gebeuren. Op de trappen van de tuin zie ik
Dat de natuur haar winterkleed heeft ingeruild
Voor lentekleuren, voorjaarslucht. Ik inhaleer
De tintelingen van een prille kosmos,
Lentegeuren zonder naam of stem.
Geen spoor van stille dood. Ik hoor alleen het kiezelpad,
De stenenzee waarover ik langs rozenperk
En beestentuin de kille zee bereik.
Het is een vreemd idee: een dierenrijk van
Monsterlijk en koud basalt dat grimmig waakt
Over de heimwee en de schimmels van de nacht.
Maar dit, dit is een tijd van goud en niet van klei.
Als lid van het geslacht van mensen droom ik van
Een taal die oud en toen met nieuw en thans verbindt.
Op dit terras is alles blauw van oceaan. Ik wacht
Met ingehouden adem op het licht, een vals foton
Dat onbedacht de duisternis in repen trekt.
Ik heb de zee op zicht besteld, dus daal ik
Tot de allerlaatste tree en hef één been.
In evenwicht tel ik tot minstens twee.
Is dit de allerzeeste zee van alle zeeën? Nee. Dit is
Geen overdreven zee, maar wel een zee die alles weet.
Ik knijp mijn ogen dicht en wacht. Geen toverfee,
Geen God, profeet. Niets van hen alles, nee.
Slechts doodgewoon de zee. Het vierde uur.
De kardinaal gaat als een bij gekleed. Ik hoor de bel
Van mijn verdiende loon. Het baken dat gevaar aangeeft,
Dat zegt: tot hier want dáár is niets dan zand en rots.
Een boei is als een zoon die ons verloren wijsheid brengt.
Wie steekt haar hand op? Ik. In het besef dat ik
De golven niet moet onderschatten, dat er brokken
Kennis nonchalant in deze vloedlijn zijn verpakt.
De golf zet voet aan land en klotst haar
Wijsheid in de vloedlijn uit. De waarheid
Schuimt en ik weet: dit komt goed.
[…]
Evi Aarens (2000)
uit: Fausta (Querido, 2026)
Jeugd
wat zei ik: daar ligt hij weer op zijn knieën
tussen de zuring en klavertjes drie in.
vingertjes wriemelend in het groen
terwijl god de hemel staat bij te boenen.
om half vier precies begint de inspectie.
de bijen houden alvast een collecte.
zijn vader is soms toch zo’n gekke dwalm,
waar de meisjes zijn overal.
en zijn moeder lost een vuurrood oud besje
met spuitwater op in een kogelflesje.
dat mag hij straks allemaal zelf opdrinken.
als dieren dood zijn, dan gaan ze stinken.
dan liggen ze helemaal grauw en stijf.
en de vliegen kruipen over hun lijf.
maar als je een klavertje vier weet te plukken
dan ga je nooit dood, blijf je altijd gelukkig.
dan hoor je het huis nog wel steunen en kraken.
maar je hart zal je nooit bonzend wakker maken.
dan lig je op heel dik fluweel van rozen.
dan krijg je soms zelfs een meccanodoos.
C. Buddingh’ (1918-1985)
Tienduizend gedichten
Ze zijn er weer een beetje bij blijven
liggen die tienduizend gedichten over
de oude en al bijna beschimmelde weemoed.
Ach ach wat ben ik gelukkig denk je
zo vaak per ongeluk en dan
hoeft het ook niet meer.
Vanuit de trein weer zulke ontroerende
moestuinen gezien, peulen, bietjes,
de piepers voor de winterdag, alles
in een groeizaam regentje, het fietsen-
schuurtje waar vader achter tegen plast.
Het mooiste in dit leven is het slapste.
Grootmoeder weer begraven. Het mistte
vaag en de zon scheen vaag en er was
niets meer aan te doen, alles was
betaald. Eenmaal gaan we allemaal,
zei iemand tevreden. Zo’n troost
valt bij mij altijd wel lekker.
In een rivier deze zomer hele grote
gladde rotsblokken gezien met net
zulke prachtige details als van moeder
de vrouw, maar ja, wel van steen
natuurlijk.
Om kort te gaan, tienduizend dode
vlinders gevangen.
Rutger Kopland (1934-2012)
Niets
Het leven
je zou het je moeten kunnen
herinneren
als een buitenlandse reis
en er met vrienden of vriendinnen
over na moeten praten
en zeggen
het was toch wel aardig,
het leven,
en flarden zien van vrouwen, geheimen
en landschappen
en dan tevreden achteroverleunen
maar doden kunnen niet achteroverleunen.
En ook verder kunnen ze niets.
Cees Nooteboom
uit: Gemaakte gedichten 1970
Getijde (IV)
Ik heb het allemaal zelf bedacht:
de dansen, het water,
de auto, het ijs.
Alleen jou, jou heb ik niet bedacht.
Jij was uit de doorzichtige tijd gekomen
misschien zoals ik, misschien anders.
Jij had een miljoen jaar wereld
als een eierschaal achtergelaten
en daar sta je
boven op het bestaande
een vlinder in de winter.
Tot het ogenblik kruimelt, breekt
en ons opvreet
en zichzelf verteert tot de wolk
die zo groot was als alles
en zo groot was als niets.
Cees Nooteboom
uit: Rollende stenen, getijde (1991)
Onkwetsbaar
Eerst zoek ik
mijn handen ergens in mij
en als ik ze weer voel,
pak ik beitel en hamer.
In de solide steen
die ik ben geworden
beeldhouw ik twee voeten,
twee benen en twee goede knieën
om naar de keuken te lopen.
lk beeldhouw twee armen en handen,
maak een thee.
lk boor een mond,
neem een slok,
hak een harde gezichtsuitdrukking
en loop naar het park.
lk kijk of het bankje sterk genoeg is
en zit.
Met een kleinere beitel en hamer
bouw ik glimlachen: vrolijke,
vriendelijke, aardige, verlegene,
geslotene, geheimzinnige, maar nooit
lijk ik op een levende.
Onnozele duiven zitten op mijn hoofd
en schijten
op mijn gezicht.
Alcoholisten
plassen tegen mijn rug.
Smerig en nat
loop ik terug naar huis.
Ik sta onder de douche,
boos
op een ieder
die mij overtuigde
in steen te veranderen
om
niet gekwetst te worden.
Rodaan Al Galidi (1971)
uit: De laatste die ontwaakt (Van Kemenade, 2025)
De zoon en de nacht
En dan de zoon, zoveel zoon. De sterke grote
zoon, ontsproten aan de warmste moederschoot.
Aan een woud met duizend dalen, bergen, meren.
De moederzoon. Het draven, briesen, roepen
graven, klimmen, dragen.
Het vlinderfijne, vingervlugge, het zachtjes
wakker kussen.
Het klemmen. De bruine ogen, het donkere haar
sluik en stijl, en toch het blijven kijken door
de gaten.
Geen gluren, nee, geen gluren, meer het
onafgebroken woordeloze, het glanzen tot op
de botten, tot in de laatste uren, laatste uren.
Als een glooiende rivier bij het rooien van de dag
in een weergaloze zon. Het weten
van de nacht, het weten van een geluidloze nacht
een oeverloze nacht, de moederloze nacht.
Het weten van de vissen en dat ze zwemmen moeten,
de nacht. Nee, geen nacht, dit glanzen, dit
glijden, dit willen blijven.
Ook moeders moesten ingegraven, graaf ze in, breng
ze dichterbij. O, de zoon, o, de moeder, o, de nacht
hoe alles drijven mag.
Monique Wilmer-Leegwater (1966)
uit: Wisselplaats (U2pi, 2023)
Raakgodin
Ik was niet zozeer op zoek naar een vaas
met lastig blauw op gespannen wit
om volmaakte druppels in te bewaren
uit een tijd waarin vrouwen
tranen van afscheid verzamelden
als aandenken aan w
ze verloren. Het is maar een zw
ervende baarmoeder zeiden ze
wanhopig op zoek naar een kind.
En of iemand echt in een vaasje huilde
hoe dan
en of er echt een kind werd gezocht
verdwaald in een onderlichaam
waar zolang het zoeken duurde
maar een holte van werd gemaakt
die later de hysterische moeder werd
zijn vragen die eerst alleen
als haarscheurtjes in de werkelijkheid
verschijnen maar als je dan eindelijk
leeg bent en alle vazen
met holte hebt gevuld
zullen de vragen
met de kracht van w
raakgodinnen een kleurverloop
doen opvlammen in onze woede
om hoe ons het zwijgen werd
Maria Barnas (1973)
uit: Tussen mij (Van Oorschot, 2026)
Mijn moeder droomde niet.
Als je van liefde huilt, zijn de dromen al ver.
De tranen van mijn moeder zou iedereen moeten huilen, dushi,
de tranen van de wanhoop, de hikkende revolte die werd
verzwegen.
Ach, toen ik bij haar wegging, kon ik niet huilen op deze manier.
Ik was zeventien, een peuk in mijn mond, en ik doolde door de dagen
als een verdwaalde schim
in een tunnel zonder eind. En daarna de kou, de honger, de
moordende
blikken geworpen
op straat,
het verslindende geslacht
van wie klaarkomt bij
onze teloorgang
heeft uiteindelijk elke vouw
van mijn lichaam verdord.
Als je eens wist hoe op
de heuvel alle vrouwen
zulk tuig
hebben gekend.
Sara Mychkine (1998)
uit: Van middernacht tot middernacht (Vleugels, 2025)
de toekomstige
‘wat is er dan kunnen gebeuren?’
de nachtwandelaar
‘een nooit hardop gezongen lied
dat ooit dag en nacht
mijn hoofd deed gloeien’
de welopgevoede
‘aan een touw van zwijgen
mezelf opgehangen’
de toekomstige
‘wat zag je toen het gebeurde?’
de onderhuids aanwezige
‘ik zag een hart
dat met mes en vork
zichzelf opat’
de voorvoelde
‘ik zag haar
door de kamers
van haar hart rennen’
de toevertrouwde
‘ik zag haar geheim
door het raam
haar gadeslaan
ze sloeg niet terug’
Maya Wuytack (1987)
uit: Iets wat raaskalt iets wat stil is iets wat breekt iets wat overblijft iets wat de nacht doorbrengt met mij (PoëzieCentrum, 2026)
Winter
Onder de vliezen van de zwaan
rust de rug van de vijver. Dodelijk
langzaam zingt een ballade
nader over het ijs.
De maan is een barre stem
over de boerderijen.
Op de weg staat iemand
die dunne zwarte bomen schrijft
in het midden van de wind.
Frank Koenegracht (1945)
mystiek & filosofie 