Wolfsbohne
...o
Ihr Blüten von Deutschland, o mein Herz wird
Untrügbarer Kristall, an dem
Das Licht sich prüfet, wenn Deutschland
Hölderlin, Vom Abgrund nämlich…
… wie an den Häusern der Juden (zum
Andenken des ruinirten Jerusalems’s), immer
etwas unvollendet gelassen werden
muß…
Jean Paul, Das Kampaner Thal
Leg den Riegel vor: Es
sind Rosen im Haus.
Es sind
sieben Rosen im Haus.
Es ist
der Siebenleuchter im Haus.
Unser
Kind
weiß es und schläft.
(Weit, in Michailowka, in
der Ukraine, wo
sie mir Vater und Mutter erschlugen: was
blühte dort, was
blüht dort? Welche
Blume, Mutter,
tat dir dort weh
mit ihrem Namen?
Mutter, dir,
die du Wolfsbohne sagtest, nicht:
Lupine.
Gestern
kam einer von ihnen und
tötete dich
zum andern Mal in
meinem Gedicht.
Mutter.
Mutter, wessen
Hand hab ich gedrückt,
da ich mit deinen
Worten ging nach
Deutschland?
In Aussig, sagtest du immer, in
Aussig an
der EIbe,
auf
der Flucht.
Mutter, es wohnten dort
Mörder.
Mutter, ich habe
Briefe geschrieben.
Mutter, es kam keine Antwort.
Mutter, es kam eine Antwort.
Mutter, ich habe
Briefe geschrieben an –
Mutter, sie schreiben Gedichte.
Mutter, sie schrieben sie nicht,
wär das Gedicht nicht, das
ich geschrieben hab, um
deinetwillen, um
deines
Gottes
willen.
Gelobst, sprachst du, sei
der Ewige und
gepriesen, drei-
mal
Amen.
Mutter, sie schweigen.
Mutter, sie dulden es, daß
die Niedertracht mich verleumdet.
Mutter, keiner
fällt den Mördern ins Wort.
Mutter, sie schreiben Gedichte.
O
Mutter, wieviel
fremdester Acker trägt deine Frucht!
Trägt sie und nährt
die da töten!
Mutter, ich
bin verloren.
Mutter, wir
sind verloren.
Mutter, mein Kind, das
dir ähnlich sieht.)
Leg den Riegel vor: Es
sind Rosen im Haus.
Es sind
sieben Rosen im Haus.
Es ist
der Siebenleuchter im Haus.
Unser
Kind
weiß es und schläft.
Paul Celan
WOLFSBOON
…o
Gij bloemen van Duitsland, o mijn hart wordt
Onmiskenbaar kristal waar
Zich het licht op beproeft als Duitsland
Hölderlin, ‘Over de afgrond namelijk …’
… zoals aan de huizen van de joden (ter
nagedachtenis aan het verwoeste Jeruzalem) altijd
iets o n af ge m a a k t moet worden gelaten …
Jean Paul, Das Kampaner Tal
Vergrendel de deur: er
zijn rozen in huis.
Er zijn
zeven rozen in huis.
Er zijn
zeven kaarsen in huis.
Ons
kind
weet dat en slaapt.
(Ver weg, in Michailovka, in
Gaissin, in
de Oekraïne, waar
ze mijn vader en moeder afmaakten: wat
bloeide daar, wat
bloeit daar? Wat voor
bloem, moeder,
deed jou pijn daar
met haar naam?
Jou, moeder, die
wolfsboon zei, niet:
lupine.
Gisteren kwam een van hen en
doodde jou
andermaal in
mijn gedicht.
Moeder.
Moeder, wiens
hand heb ik gedrukt
toen ik met jouw
woorden naar
Duitsland toog?
In — , zei je altijd, in
– – aan
de Elbe,
op
de vlucht.
Moeder, daar woonden …
Jij die wolfsboon zei.
Zij die de Wolfsschanze bouwen. – Wie
leeft nog?
Op het ademspoor leef je, op
ademjacht, in het
gedicht.
Moeder, ik heb
brieven geschreven.
Moeder, er kwam geen antwoord.
Moeder, er kwam een antwoord.
Moeder, ik heb
brieven geschreven aan –
moeder, ze schrijven gedichten.
Moeder, ze schreven ze niet
als het gedicht er niet was
dat ik schreef, om-
wille van jou, om-
wille van
jouw
God.
Geloofd, sprak je, zij
de Eeuwige en
geprezen, drie-
maal
amen.
Moeder, ze zwijgen.
Moeder, ze dulden dat
de laagheid ons lastert.
Moeder, niemand
valt de moordenaars in de rede.
Moeder, ze schrijven gedichten.
O
moeder, hoeveel
allervreemdste akkergrond draagt jouw vrucht!
Draagt haar en voedt
hen die er doden!
Moeder, ik
ben verloren.
Moeder, wij
zijn verloren.
Moeder, mijn kind, dat
op jou lijkt.)
Vergrendel de deur: er
zijn rozen in huis.
Er zijn
zeven rozen in huis.
Er zijn
zeven kaarsen in huis.
Ons
kind
weet dat en slaapt.
Vertaling Ton Naaijkens 2003
WOLFSBOON
… O
Gij bloemen van Duitsland, o mijn hart wordt
Onmiskenbaar kristal waar
Zich het licht op beproeft als Duitsland
Hölderlin, ‘Over de afgrond namelijk …’
… zoals aan de huizen van de joden (ter
nagedachtenis aan het verwoeste Jeruzalem) altijd
iets o n af ge m a a k t moet worden gelaten …
Jean Paul, Das Kampaner Tal
Schuif de grendel dicht: er
zijn rozen in huis.
Er zijn
zeven rozen in huis.
Er zijn
zeven kaarsen in huis.
Ons
kind
weet dat en slaapt.
(Ver, in Michailovka, in
de Oekraïne, waar
ze mijn vader en moeder doodden: wat
bloeide daar, wat
bloeit daar? Wat voor
bloem, moeder
deed jou daar pijn
met haar naam?
Want jij, moeder
zei wolfsboon, niet
lupine.
Gisteren
kwam een van hen en
doodde jou
andermaal in
mijn gedicht.
Moeder.
Moeder, wiens
hand heb ik gedrukt
toen ik met jouw
woorden naar
Duitsland toog?
In Aussig, zei je altijd, in
Aussig aan
de Elbe,
op
de vlucht.
Moeder, daar woonden
moordenaars.
Moeder, ik heb
brieven geschreven.
Moeder, er kwam geen antwoord.
Moeder, er kwam een antwoord.
Moeder, ik heb
brieven geschreven aan —
moeder, ze schrijven gedichten.
Moeder, ze schreven ze niet
als het gedicht er niet was
dat ik schreef, om-
wille van jou, om-
wille van
jouw
God.
Geloofd, sprak je, zij
de Eeuwige en
geprezen, drie-
maal
amen.
Moeder, ze zwijgen.
Moeder, ze dulden dat
de laagheid mij lastert.
Moeder, niemand
valt de moordenaars in de rede.
Moeder, ze schrijven gedichten.
O
moeder, hoeveel
allervreemdste akkergrond
draagt jouw vrucht!
Draagt haar en voedt
hen die er doden!
Moeder, ik
ben verloren.
Moeder, wij
zijn verloren.
Moeder, mijn kind, dat
op jou lijkt.)
Schuif de grendel dicht: er
zijn rozen in huis.
Er zijn
zeven rozen in huis.
Er zijn
zeven kaarsen in huis.
Ons
kind
weet dat en slaapt.
Vertaling Ton Naaijkens 2021
Die gestundete Zeit
Es kommen härtere Tage.
Die auf Widerruf gestundete Zeit
wird sichtbar am Horizont.
Bald musst du den Schuh schnüren
und die Hunde zurückjagen in die Marschhöfe.
Denn die Eingeweide der Fische
sind kalt geworden im Wind.
Ärmlich brennt das Licht der Lupinen.
Dein Blick spurt im Nebel:
die auf Widerruf gestundete Zeit
wird sichtbar am Horizont.
Drüben versinkt dir die Geliebte im Sand,
er steigt um ihr wehendes Haar,
er fällt ihr ins Wort,
er befiehlt ihr zu schweigen,
er findet sie sterblich
und willig dem Abschied
nach jeder Umarmung.
Sieh dich nicht um.
Schnür deinen Schuh.
Jag die Hunde zurück.
Wirf die Fische ins Meer.
Lösch die Lupinen!
Es kommen härtere Tage.
Ingeborg Bachmann
De uitgestelde tijd
Er komen grimmiger dagen.
De herroepelijk uitgestelde tijd
wordt zichtbaar aan de horizon.
Straks moet je aanrijgen je schoen
en de honden terugjagen naar de marshoeves.
Want de ingewanden der vissen
zijn koud geworden in de wind.
Armelijk brandt het licht van de lupines.
Je blik trekt sporen in de mist:
de herroepelijk uitgestelde tijd
wordt zichtbaar aan de horizon.
Ginds zakt je geliefde weg in het zand,
het stijgt om haar waaiende haren,
het valt haar in de rede,
het legt haar het zwijgen op,
het bevindt haar sterfelijk
en tot afscheid bereid
na elke omhelzing.
Kijk niet om.
Rijg je schoen aan.
Jaag de honden terug.
Gooi de vissen in zee.
Doof de lupines!
Er komen grimmiger dagen.
Vertaling: Anneke Brassinga
Celan, Paul, Verzamelde gedichten. Uit het Duits vertaald door Ton Naaijkens, Amsterdam 2003 (Meulenhoff)
Celan, Paul, Verzameld werk. Vertaald en toegelicht door Ton Naaijkens, Amsterdam 2021, (Athenaeum-Pola& Van Gennep)
Bachmann, Ingeborg, Werke, (4 Bd.) Herausgegeben von Christine Koschel, Inge von Weidenbaum, Clemens Münster, München Zürich 2010, (Piper Verlag)
Brassinga, Anneke, Wachtwoorden. Verzamelde, herziene gedichten 1987-2015,Amsterdam Antwerpen 2015 (De Bezige Bij)
mystiek & filosofie 